Opinie

Zweedse klaagzang bij Danstheater

In 'Pneuma', het ballet waarmee de Zweed Johan Inger na twintig jaar afscheid neemt van het Nederlands Dans Theater, overheerst hulpeloosheid. De tijden zijn er voor hem niet naar om zelfs maar de schijn van vrolijkheid voor te wenden. Inger laat zijn collega's als een ontredderd stel achter.

Een man in stemmig zwart krijgt na eindeloos kloppen toegang tot een huis. Wat bezielt hem en wat treft hij aan? In de krochten van het doolhof dat zich even later ontvouwt, kruipen de bewoners. Allen zijn gekleed in prachtig uitwaaierende plissé-rokken, ontworpen door Mylla Ek. De bewoners blijken contactgestoord en tasten spartelend en krijsend de muren af.

Hoe de man in het zwart (Jorma Elo) ook probeert om op de klanken van John Adams' 'Shakerloops' nieuw leven in de zieltogende marionetten te blazen, een deur wijd opengooit om verblindend licht toe te laten, het mag niet baten. Deze beeldschoon gedanste choreografie laat zich op verschillende manieren ervaren. Is de zwarte figuur, die als een doodsengel binnentreedt, een eigentijdse variant van Dokter Coppelius? Of is hij de Zweed Blix, pendelend tussen de paleismuren van Irak en de loopgraven van de werelddiplomatie? Onontkoombaar dringt zich de indruk op dat Inger zijn opperste bezorgdheid wil aangeven. De wereld weigert te veranderen.

Ook zijn jongere collega en landgenoot Orjan Andersson tekent voor een somber stemmende wereldpremière op muziek van Sjostakovitsj. Bij hem is het toneel geen onneembare vesting maar een kale vlakte tegen een pikzwarte achtergrond. Drie gratiën sluipen in omtrekkende cirkels op het oplichtende centrum af, maar laten zich verjagen door een krijgshaftige spieder. Hij is de opmaat van een twaalfkoppig bataljon, dat woest maaiend met gebalde vuisten en met veel ritmisch stampei door de zwarte aarde ploegt. In dat mechanische collectief doemen een man en een vrouw als de twee beklagenswaardigen op, maar is ook de twist van twee voormannen verwerkt. Als tot slot de vrouw (Mariette Redel) het voorbijtrekkende regime heeft doorstaan, posteert zij zich fier op de centrale plek. De constructivistische opzet van dit muziekballet is helder, en de NDT-ers vormen een hecht team met het Holland Symfonia onder leiding van Pascal Rophé, maar echt meeslepend wil de bijna schools opgevolgde invuloefening niet worden.

De uitsmijter van de avond is 'Quintett', Forsythe's fenomenale bewerking van het maar doorjengelende 'Jesus' blood never failed me yet' van Gavin Bryars. Rond een kanon dat zwart-witbeelden van jachtige wolkenvelden uitblaast, werpen Lydia Bustinduy, Nancy Euverink, Yvan Dubreuil, Patrick Marin en Francesco Nappa zich in de ring, als onverschrokken balletbeesten. Wat zij aan tempo en wendbaarheid in hun koppeling van oerdrift aan geposeerde balletesthetiek te voorschijn toveren overschrijdt het beredeneerbare en voorspelbare. Het parcours dat de danskunst in vele eeuwen aflegde is hier tot 26 minuten teruggebracht. En het mysterie is dat deze vijf het doen! Spelenderwijs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden