Recensie

Zwart-wit getekende sociale relaties op het podium

'Beneatha's Place' herinnert aan vormingstheater. Beeld Dustin Thierry

Well Made Productions
Beneatha's Place
★★★

Op het toneel een wit echtpaar in jarenvijftigkleding. Ze luisteren naar nieuws uit een transistorradio en staan kennelijk op punt van vertrek. Met een tamelijk lachwekkend, semi-lokaal welkomstritueel begroeten zij de nieuwe bewoners van hun huis, een zwart echtpaar. Plaats van handeling: Nigeria anno 1959, kort voor de onafhankelijkheid.

Al meteen in de eerste scène roept 'Beneatha's Place' van de Britse schrijver en theatermaker Kwame Kwei-Armah (1967) associaties op met vormingstheater in zijn hoogtijdagen. Als reactie op het ingeslapen repertoiretoneel maakte dat in de jaren zeventig furore met sterk politiek getint theater, dat het politiek-sociaal bewustzijn van met name de lagere klassen wilde aanwakkeren.

Dat dit vaak leidde tot nogal zwart-wit getekende sociale relaties, is hier te zien. Met een belangrijk verschil: waar het witte duo denkt zich neerbuigend tegenover vermeend primitieve inheemsen te moeten gedragen, of erger: zogenaamd begrijpend knielend, blijkt het zwarte paar zich in opleiding en afkomst flink te onderscheiden.

Even lijkt het stuk weg te drijven van dat positieve cliché. De aandacht wordt verlegd naar de uit Amerika overgekomen Afro-Amerikaanse Beneatha en haar Nigeriaanse man. Hun beloftevolle toekomst krijgt een onverwachte wending wanneer zijn beoogd leiderschap in de knoop komt met omkoping, corruptie, olie en politieke manipulaties, en eindigt in een fatale bomexplosie.

Een heel andere situatie

De tragiek ervan blijft in de lucht hangen. Het drama van het gekonkel en de vieze spelletjes wordt na de pauze niet uitgewerkt. Daar komen we in een heel andere situatie terecht.

Ruim vijftig jaar later, na een geslaagde wetenschappelijke carrière, komt Beneatha terug in haar Nigeriaanse huis. Ze gaat er met drie witte (en één zwarte) wetenschappers bespreken of hun vakgroep Afro-Westerse Wetenschappen moet worden vervangen door Kritische Witheidsstudies. Huh?

Verrassend is, dat ondanks dit ondramatische thema, de zaal blijft meeleven. Sneren van wit naar zwart en scherpe repliek daarop roepen hoorbaar herkenning op. En plezier. Stereotypen in tekst, regie (Teunkie van der Sluijs) en spel hebben een overduidelijk theatrale functie, zeker waar het platte, witte superioriteitsgevoel triomferend wordt afgestraft.

'Beneatha's Place' is het tweede deel van een drieluik over zwarte identiteit in een witte wereld door Well made Productions, in coproductie met Likeminds en Stadsschouwburg Amsterdam. Deel een was het prijswinnende familiedrama 'A Raisin in the Sun'. Als drama niet bijster boeiend of meeslepend, maar wel een strijdlustige spiegel van het witte dedain ten opzichte van het maatschappelijke en intellectuele gehalte van zwart.

Tournee tot en met 3 juni, www.wellmadeproductions.nl

Lees hier meer theaterrecensies

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden