Review

Zoon Sjostakovitsj geeft de waterstanden door

ROTTERDAM - Het zit cultureel niet mee in Rotterdam. Viel eerder het project 'Rigoletto aan de Maas' letterlijk in het water, donderdagavond moest het zesde Rotterdam Philharmonic Gergiev Festival van start gaan zonder dirigent Valeri Gergjev. Vanwege de gebeurtenissen in Amerika zit Gergjev vast in Los Angeles en kan hij het land niet uit. Of Gergjev op tijd hier is voor het Matinee-concert vanmiddag, de opera -uitvoering vanavond en het concert morgen is nog maar zeer de vraag.

Door alle gebeurtenissen in Amerika en de directe gevolgen daarvan, werd het openingsconcert aangepast. Na een toespraak van burgemeester Opstelten namen orkest en publiek staande een minuut stilte in acht. Assistent-dirigent Hans Leenders dirigeerde het Rotterdams Philharmonisch Orkest vervolgens in het Largo uit Sjostakovitsj' Vijfde symfonie -een in memoriam voor de slachtoffers in de Verenigde Staten.

Wonderlijk hoe klinkende muziek als het ware een stilte kan laten voortduren en hoezeer Gergjev ook gemist werd op deze avond, indrukwekkend was dit begin wel.

Jammer dat daarna op twee grote videoschermen de sponsors bedankt moesten worden en dat in knullige tekstjes en beelden het programma werd toegelicht -dat verbrak de opgebouwde sfeer wel rigoureus.

Dat Gergjev het begin van zijn festival moet missen is natuurlijk een hard gelag. ,,Ik kan u niet zeggen hoezeer me dat aan het hart gaat: juist nu zou ik bij u willen zijn en mijn gevoelens tot uitdrukking brengen in de muziek van Sjostakovitsj'', had Gergjev in de dagkrant van het festival op laten tekenen. We geloven hem graag, maar plaatsen toch vraagtekens bij het feit dat hij drie dagen voor het festival zou beginnen, in Los Angeles nog een opera moet dirigeren. Ook als er niets gebeurd zou zijn in de Verenigde Staten moet Gergjevs repetitierooster in Rotterdam er schrikbarend hebben uitgezien. Openingsconcert, een opera, een matinee en een zondagavonconcert: en dat allemaal had hij pas vanaf woensdag -met jetlag!- in kunnen gaan studeren.

Je vraagt je af of dat wel kan en of het artistiek verantwoord is gezien het zeer bijzondere karakter van het festival. Moet een naamgever en chefdirigent van zo'n festival niet al veel eerder actief bij de voorbereidingen worden betrokken om tot een zo speciaal mogelijk klinkend resultaat te komen?

Gergjev kan niet zonder inzeper, zoveel is duidelijk, en Hans Leenders, die het RPhO voor hem al aan het voorbereiden was, mocht nu plotseling heel prominent het festival openen met delen uit het ballet 'De gouden eeuw'. Opgetild door het moment wist Leenders een behoorlijke indruk te maken. In de uitbundige muziek liet hij een joviale manier van dirigeren zien die volledig recht deed aan Sjostakovitsj' guitig-geestige partituur waarin het 'Tea for two'-thema nog de minste van de goede muzikale grappen vormt. Leenders is duidelijk een talent en dat hij zo overtuigend voor de grote maestro inviel, verdient alle lof.

Het tweede deel van het programma werd gevormd door Sjostakovitsj' Vierde symfonie dat voor de gelegenheid gespeeld werd door het Rotterdamse orkest en het orkest van het Mariinsky Theater uit Sint-Petersburg samen.

Voor die bijzondere onderdeel werd een beroep gedaan op Sjostakovitsj' zoon Maxim die op het festival een uitvoering van de opera 'Lady Macbeth uit Mtsensk' en de Achtste symfonie zou leiden.

Jarenlang al houdt Maxim zich bezig met de muziek van zijn vader, maar wist zich desondanks niet op te werken tot een dirigent van naam. Soms kun je je naam ook níet meehebben, al is het nog zo bijzonder dat de zoon de muziek van de vader dirigeert.

Het publiek in Rotterdam toonde zich na afloop waarschijnlijk dan ook in eerste instantie enthousiast vanwege dat historische gegeven. De uitvoering van de Vierde viel tegen. Maxims nuchtere benadering van de muziek werd eergisteren in deze krant al gesignaleerd in verband met het Sjostakovitsj-cd-project waaraan hij bezig is. Maxim is een no-nonsense-dirigent, die zonder al te veel plichtplegingen aan zijn opdracht begint. Zijn slagtechniek is precies, er ontgaat hem technisch gezien niets. De gigantische ontladingen in de partituur komen verzengend tot klinken, maar uiteindelijk doet het je weinig.

Dan toch maar het charisma en het risico van Gergjev die zo'n melodie in het tweede deel van de symfonie met zijn linkerhand en die wapperende vingers ook zonder repetitie op een ongelooflijke manier geboetseerd zou hebben. Nu ging die op papier prachtige passage voorbij alsof iemand zojuist de waterstanden had doorgegeven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden