Review

Zonder Israël is iedere jood een cheque zonder dekking

Francine Püttmann (red.): Markante Nederlandse zionisten. De Bataafsche Leeuw, Amsterdam; 176 blz. - ¿ 35.

De vraag is hoe lang nog, want met mogelijke beperkingen voor Palestijnen om naar hun ooit toch onafhankelijke staat te gaan, kan in een uitruil ook voor de joden hun recht onder druk komen te staan. Alleen dan is overbevolking van het lapje grond ten oosten van de Middellandse Zee te voorkomen. Alleen wiens leven elders in gevaar is, zou dan nog mogen worden toegelaten. Al een eeuw geleden verkondigde de Nederlandse dichter Van Collem dat zionisme in een vrij land geen bestaansrecht heeft. Abel J. Herzberg zou het (ook nu vast nog) niet met hem eens zijn. Na eeuwen van antisemitisme en pogroms is er maar één conclusie, aldus de schrijver van 'Kroniek der Jodenvervolging': “Zonder de staat Israël (. . .) is iedere jood, waar ook ter wereld, een cheque zonder dekking.” Geen overheid maakt uit of je situatie 'onveilig' genoeg is om te mogen emigreren, dat doe je zelf. Herzberg overigens zou niet verhuizen. “Nonconformist moet je niet wezen als je naar Israël gaat. En ik bén nu eenmaal niet zo'n conformist.”

Van Collem en Herzberg staan met een tiental andere 'markante Nederlandse zionisten' in een aldus genoemde bundel portretten, gemaakt in opdracht van het Genootschap Nederland-Israël. Evelien Gans schetst een innemend beeld van Sam de Wolff. Zijn dilemma's balde hij samen in zijn autobiografie 'Voor het land van belofte'. Als op-en-top socialist (marxist) wars van nationalisme, beleefde hij in het zionisme zijn utopie maar voelde hij zich in Nederland het meest thuis. Hij werd als een van de weinigen in een concentratiekamp tegen Duitsers uitgewisseld en kwam in 1944 in Palestina aan; maar eenzaamheid na de dood van zijn zoon in de oorlog, armoede en zijn liefde voor Nederland deden hem uiteindelijk toch terugkeren naar Amsterdam.

Henriëtte Boas schreef een mooi portret van een der weinige bekende zionistes, Mirjam de Leeuw. Zij wist vele joden (zoals De Wolff, over wie Boas overigens zonder argumenten nogal negatief spreekt) met een 'Palestina-certificaat' te beschermen tegen de vernietiging in de kampen. Alexander Beins essay over Nehemia de Lieme, de grote man van De Centrale, de verzekeringsmaatschappij van de arbeidersbeweging (nu opgegaan in Reaal), maakt nieuwsgierig naar een biografie over hem, die langzamerhand best eens geschreven mag worden. Van die andere voorman van de zionistische beweging, Abel Herzberg, is de biografie aangekondigd. Arie Kuiper neemt er in deze bundel een klein voorschot op. Een citaat van Herzberg uit '74 over de orthodox-religieuze groeperingen in Israël illustreert de liefdevolle doch kritische verhouding met het land, die tot de dag van vandaag Nederlandse zionisten kenmerkt: “Ik vrees de vromen niet. Zij dienen met dezelfde eerbied te worden bejegend die ze van ons verlangen. Ik vrees hun aanmatiging, hun wurging der vrijheid.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden