Zo ziet Nederland eruit door de ramen van de moskee

De tentoonstelling ‘New Dutch Views’ legt het uitzicht vanuit islamitische gebedshuizen vast.Beeld Marwan Bassiouni

De tentoonstelling ‘New Dutch Views’ legt het uitzicht vanuit islamitische gebedshuizen vast. Een blik op treurwilgen, volkstuintjes, en bedrijfsloodsen.

Het begon met een vraag. Ergens in Almere had conservator Wim van Sinderen van het Fotomuseum Den Haag een moskee zien staan. Alleen, op een verder haast lege plek. Hij noemde het een ‘fremdkörper in het Nederlandse landschap’. Dit leek hem net iets voor fotograaf Marwan Bassiouni, toen nog student aan de Koninklijke Academie Van Beeldende Kunsten. “Waarom maak je daar geen foto van?” zo opperde hij.

In plaats daarvan trok Bassiouni (1985) een jaar lang door Nederland, langs industrieterreinen, en nieuwbouwwijken. Hij fotografeerde alleen niet het gebedshuis, maar het uitzicht vanuit de ramen van de moskee. 

Schijntegenstelling

Zo toont hij hoe de tegenstelling tussen de islam en het Westen – die ook schuilging achter de vraag over de moskee als ‘Fremdkörper’ – voor hem een schijntegenstelling is. Neem de foto met uitzicht op de polder. De parallelle banen in de vloerbedekking, die markeren waar moskeebezoekers in rijen voor het gebed plaats horen te nemen, lopen bijna naadloos over in de door keurige sloten opgedeelde akkervelden buiten. “Ja”, grinnikt Wim van Sinderen. “Hij heeft mijn idee dus helemaal omgedraaid. Daar is hij kunstenaar voor.”

Beeld Marwan Bassiouni

Bassiouni bezocht in totaal 79 Nederlandse moskeeën en fotografeerde er van dertig het uitzicht. De reeks die dat opleverde heeft al drie prijzen gewonnen, waaronder de Eugene W. Smith Student Award voor humanitaire fotografie. De foto’s zijn nu te zien in de tentoonstelling ‘New Dutch Views’ in het Fotomuseum Den Haag, en zijn gebundeld in een boek.

Zijn werk draagt die titel omdat, in de woorden van Bassiouni, ‘de islam nu Nederlands is’. Als kind van een Amerikaanse moeder en een Egyptische vader groeide hij op in Zwitserland. Een paar jaar geleden werd hij moslim, en kwam hij naar Nederland.

Waarschuwingsbordje

In autobiografische notities die aan de tentoonstelling en aan het boek zijn toegevoegd deelt hij zijn bespiegelingen. Het gaat over de blik van anderen: een gesprekje in de trein, een opmerking van een docent. De rode lijn is dat hij als ‘anders’ wordt geclassificeerd.

Je zou de beelden minimalistisch kunnen noemen, maar desalniettemin valt er een hoop te zien. Zo hangt er aan de muur van een moskee een intrigerend waarschuwingsbordje, waarop in rood-groen-blauw gekleurde letters te lezen valt: ‘Geachte gelovige, u wordt vriendelijk verzocht om tijdens tarawieh (een ritueel gebed, red.) geen aparte discussie te starten in deze ruimte. Bij voorbaat dank.’ Kennelijk voert men in deze moskee zo graag discussies dat ze er ook onder het gebed mee doorgaan?

Op een andere foto zijn er handafdrukken te zien die centimeters diep in het tapijt gegroefd staan. Wie zou daar zo hard gebeden hebben? En waarvoor?

Schoonheid

Van Sinderen plaatst het werk in de fotografische traditie van de nieuwe zakelijkheid uit de jaren twintig en dertig. “Daarin werd heel sec, zakelijk geregistreerd. Vrijwel emotieloos legden ze de wereld vast. Zo gaat Bassiouni ook te werk, hij laat gewoon zien hoe het er in en om de moskee uitziet.” Die methode contrasteert met het onderwerp, de islam, een thema waar een deel van de maatschappij sterke gevoelens over heeft. “De droogheid maakt het juist zo verrassend.”

Maar, zegt Bassiouni, het gaat hem niet alleen om de islam. “Ook om schoonheid. Als je rondkijkt, is er een hoop negativiteit. Schoonheid is, in zekere zin, een vorm van rebellie.”

New Dutch Views is tot en met 1 september te zien in Fotomuseum Den Haag.

Beeld Marwan Bassiouni
Beeld Marwan Bassiouni
Beeld Marwan Bassiouni
Beeld Marwan Bassiouni

Lees ook:

Het Gemeentemuseum toont de positieve kunst uit de islamitische wereld

Islamitische kunst kenmerkt zich door een voorliefde voor decoratie en geometrie. Kunstwerken zijn vaak gebruiksvoorwerpen.  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden