Privacy

Zo laat je je niet langer gijzelen door Google

Beeld Suzan Hijink

Google zit totaal verweven in ons dagelijks leven en vaak hebben we dat niet eens in de gaten. Vandaag begint de week van de mediawijsheid. Hoe kunnen we ons minder afhankelijk maken van Google?

Even een mailtje sturen, een route plannen, een boodschap doen, iets opzoeken. Het is verleidelijk om voor al deze handelingen op je smartphone een service van Google te gebruiken. Via Maps, Gmail, Documenten, Search en het besturingssysteem Android stellen wij Google in staat om onze data te verzamelen en te analyseren. Om ons als consumenten beter te leren kennen en meer services te ontwikkelen, die ons nog beter van dienst zijn. En zodat ze kunnen voorspellen wat onze wensen zijn, nog voor wij zelf beseffen dat we die hebben. 

Niet alleen particulieren maken gebruik van Google-toepassingen. Ook het bedrijfsleven, de overheid en veel scholen en universiteiten werken met diensten als Gmail, Drive, Agenda en Classroom. Het is bijna niet meer mogelijk om te functioneren zonder Google-account. Is het nog mogelijk om er vanaf te komen of zijn we gegijzeld door Google? 

Volgens Google-woordvoerder Rachid Finge is het beleid van zijn bedrijf niet gericht op zo’n ‘gijzeling’. “Onze missie is om het meest behulpzame bedrijf ter wereld te zijn voor zoveel mogelijk gebruikers.” Volgens hem is Google zich ervan bewust een grote speler te zijn. “Daar proberen we ons ook naar te gedragen. We voelen ons ook verantwoordelijk voor bijvoorbeeld burgerrechten.” 

Door de gratis diensten en het Android-besturingssysteem voor smartphones leert Google zijn gebruikers zeer goed kennen, zo goed dat hun gedrag is te voorspellen. Handig voor de gebruikers, want de files worden gemeld nog voordat de automobilist erin terecht komt.

Maar het is ook een beetje griezelig. De meeste van die data worden onzichtbaar binnengehaald door te registreren waarop we klikken, hoeveel passen we zetten en waar we regelmatig onze koffie halen. Met die data verdient Google geld, maar wij geven ze gratis weg. Eigen schuld, want we zijn zelf akkoord gegaan met de voorwaarden zodat we gebruik kunnen maken van Google-diensten. 

Week van de mediawijsheid

Van 8 tot en met 15 november is het de Week van de Mediawijsheid 2019. Door het hele land worden activiteiten georganiseerd om mensen bewuster te maken van hun mediagebruik. Het thema is dit jaar ‘Aan of uit?’. Wanneer ben je online en wanneer juist even niet? https://www.weekvandemediawijsheid.nl/

Een ecosysteem waaruit het moeilijk ontsnappen is

Google is niet het enige bedrijf dat erop is gericht zoveel mogelijk in het leven van zijn gebruikers aanwezig te zijn, zegt hoogleraar mediastudies Mark Deuze. Veel grote techbedrijven bouwen een ‘ecosysteem’ waaruit het maar moeilijk ontsnappen is.

Mensen zijn zich steeds meer bewust van hun mediagebruik en het feit dat ze die data gratis weggeven, zegt Deuze. “We wisten al lang dat, als iets gratis is, ‘ik’ eigenlijk het product ben. En eindelijk gaan we ons daar ook naar gedragen.”

Ook Ancilla van de Leest ziet dat het besef begint te groeien dat we ons te afhankelijk maken van grote buitenlandse bedrijven. “Maar het proces is nog niet onomkeerbaar”, zegt de voormalig lijsttrekker van de Piratenpartij en adviseur op het gebied van privacy.

Het is een slecht idee om één bedrijf zoveel macht te geven als het aankomt op belangrijke digitale infrastructuur vindt Van de Leest. “Google is een commercieel bedrijf met een discutabele moraal. Ze hebben een mooi verhaal, maar keer op keer blijkt dat ze het niet zo nauw nemen met Europese wetten. Die boetes van de Europese Commissie krijgen ze niet voor niets. En nu leveren we onder meer onze jongeren en hun data daaraan uit.”

Wis niet alle Google-producten ineens

Google gebruikt de data van zijn gebruikers niet alleen voor commerciële doelen. Net als andere bedrijven deelt Google die soms ook met overheden voor bijvoorbeeld juridisch onderzoek, als dat wettelijk verplicht is. Finge: “Dat wringt soms als overheden anders denken over mensenrechten. Het levert moeilijke situaties en zelfs boetes op.”

Deuze snapt wel dat instellingen en particulieren veelvuldig gebruik maken van de producten van Google. “Het is een fantastische dienst. Het helpt al als mensen beseffen dat ze er ongemerkt veel gebruik van maken en erover nadenken waarom ze dat doen. Het is winst als ze bewust kiezen en een antwoord hebben op de vraag: waarom gebruik je Google?”

Ook Van de Leest pleit voor meer technologische wijsheid: “We moeten onze kinderen leren waar je op moet letten bij het gebruik van apps en technologie. Internet bestaat niet uit Google alleen.” Volgens haar is bewust omgaan met media ‘een maatschappelijke uitdaging’. “Je hoort regelmatig mensen zeggen ‘maar zo erg is het niet’, of ‘het is al te laat, er is toch niets meer aan te doen’. Maar dan neemt niemand verantwoordelijkheid.”

Google helemaal afschaffen hoeft van Deuze niet en is ook niet realistisch: “Mensen hebben een baan, hobby’s en willen misschien ’s avonds ook weleens even niets doen. Wie gaat er nou twee uur per week besteden aan het doorlopen van zijn privacy-instellingen?”

Maar je gedrag een beetje aanpassen, dat kan wel, zegt Van de Leest: “Steun kleine initiatieven, gebruik niet allemaal dezelfde technologie. Met levensmiddelen wordt dat al vanzelfsprekender, we kopen steeds meer lokale producten. Waarom doen we dat met technologie niet? Maar doe het niet te extreem door alles van Google direct te wissen. Het klinkt bijna als afkicken, maar het is een valkuil om radicaal om te schakelen. Zelf functioneer ik bijvoorbeeld slecht zonder Google-maps, maar de andere services kan ik prima missen.”

Google heeft er geen probleem mee als gebruikers liever overstappen naar een andere aanbieder, zegt Finge. “Het gebruik van Google is vrijwillig, er zijn voldoende alternatieven. We denken dat het goed is als er keuze blijft. Er zijn genoeg mensen die bijvoorbeeld een Hotmail-adres hebben en YouTube kijken zonder in te loggen.” 

Om overstappen makkelijker te maken werkt Google aan een nieuwe dienst. Finge: “Met het Data Transfer Project kun je met een klik al je e-mails of foto’s verplaatsen naar een andere aanbieder. Maar die dienst staat nog in de kinderschoenen. In 2012 was er al een initiatief van een stel Google-medewerkers dat zichzelf het Data Liberation Front noemde. Ze vonden dat consumenten de baas zijn over hun eigen data en ontwikkelden de dienst Google Takeout, waarmee je al je gegevens kunt downloaden. Daarmee zijn nog niet alle data gewist, maar het staat iedereen vrij zijn Google-account te wissen.”

Ontgoogelen in vier stappen

Heeft u ook het gevoel wel erg afhankelijk te zijn geworden van Google? Met deze stappen neemt u het heft weer in eigen handen.

1. Verwijder uzelf uit de zoekresultaten

De eerste stap is simpel: googel uzelf, kijk welke resultaten er verschijnen en vraag Google via het speciale webformulier om die te verwijderen. Sinds 2014 heeft iedereen het recht om vergeten te worden en heeft Google de plicht ongewenste zoekresultaten te verwijderen. Google maakt daarin zelf de afweging of de behoefte aan privacy opweegt tegen het algemeen belang en en is daarin best streng. Over de achterliggende pagina’s heeft Google niets te zeggen, dus om die te verwijderen moet er een verzoek naar de eigenaar van de achterliggende site worden gestuurd.

2. Check uw instellingen

Trek eens een kwartier uit om naar de instellingen van uw Google-account te kijken. Google biedt een een privacycheck aan waar u al snel beter van wordt. Mits u zich daarbij niet om de tuin laat leiden door de marketingteksten en onduidelijke taal als: ‘Wilt u advertenties die relevanter voor u zijn’, die eigenlijk betekenen: ‘Wilt u al uw internetgedrag delen zodat Google dat commercieel kan uitbuiten?’ Zet de functie ‘locatiegeschiedenis’ uit en gebruik het gps-signaal en mobiele data alleen als dat echt nodig is.

3. Vergeet Chrome, Googlesearch, Gmail en de andere services

Bij het internetten klikken we vaak gedachteloos Chrome open, waar de opstartpagina automatisch de zoekmachine van Google is. Dat hoeft natuurlijk niet. Er zijn genoeg alternatieven voor het zoeken en bezoeken van websites. De kunst is alleen om niet van de regen in de privacy-drup te geraken en al uw gegevens te schenken aan de volgende techreus. Vermijd dus Safari van Apple, Firefox van Mozilla en Internet Explorer van Microsoft. Probeer bijvoorbeeld eens Avant, Brave of Midori. Met die laatste slaat u direct twee vliegen in één klap, want daarin zit standaard de zoekmachine DuckDuckgo. Dat is tot nu toe de meest succesvolle tegenhanger van Google’s zoekmachine waarmee je anoniem kunt zoeken.

Ook voor de internet-mailservice Gmail zijn voldoende alternatieven. Hotmail is misschien wel de bekendste, maar dat is weer eigendom van Microsoft, ook zo’n internetgigant. Kies liever een kleiner alternatief, zoals bijvoorbeeld het Duitse Mail.com of het Zwitserse Protonmail. Met het overstappen naar een andere mailprovider is direct een grote horde genomen. Het Google-account kan nu worden verwijderd en dan is er geen profiel meer om alle verzamelde data aan te koppelen. Dan rest alleen nog stap vier voor mensen die echt zonder Google willen leven.

4. Smijt uw telefoon in de prullenbak

Voor de laatste stap is een flinke dosis lef nodig, en tenminste een sluimerende behoefte aan sociaal isolement. Uw telefoon in de prullenbak gooien is misschien wel de effectiefste manier om van Google af te komen, maar niet echt realistisch. De meeste telefoons in Nederland maken gebruik van het Android-besturingssysteem en dat is, uiteraard, in handen van Google. Dat is ook de voornaamste reden dat Google al die data kan verzamelen: waar wij gaan, gaat ook onze telefoon. Een manier om van Google af te komen is een telefoon met een ander besturingssysteem, denk aan de iPhone of een Windows Phone. Er zijn nog andere besturingssystemen, maar dat vereist een flinke dosis technische kennis, want die moet u zelf installeren.

Wie zo ver niet wil gaan, kan besluiten om tenminste zo min mogelijk gebruik te maken van Google. Verdeel en heers, is het motto. Zoek alternatieven voor apps die aan het Google-account hangen en vul niet overal uw echte gegevens in, maar verzin eens een andere dag waarop u bent geboren. Of klik op aanbiedingen die niet direct in uw interessegebied liggen. Een beetje burgerlijke ongehoorzaamheid mag best. En log uit bij services waar dat niet echt voor nodig is, zoals bijvoorbeeld YouTube.

Lees ook:

Nederland is wel erg afhankelijk van bedrijven als Google en Huawei en dat is gevaarlijk, zegt NCTV

Nederland is afhankelijk van een te beperkt aantal digitale bedrijven uit maar een paar landen. Dat is een risico voor de nationale veiligheid, waarschuwt de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV).

Italiaans dorp gaat failliet door Google Maps

De burgemeester van Baunei op Sardinië heeft het helemaal gehad met Google Maps. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden