null Beeld

KlassiekersHuwelijksroman

Zo jaloersmakend is het echtelijke leven van de Berlands uiteindelijk niet

De lockdown biedt een goede gelegenheid voor het (her)lezen van klassieke huwelijksromans. Deze week: Lichtjaren van James Salter uit 1975.

De lezer jaloers maken, dat zag James Salter (1925-2015) als taak van de schrijver. Zijn boeken en verhalen barsten van de aantrekkelijke mensen, van exquise maaltijden en seks die het dagelijkse overstijgt. Zo ook zijn meesterlijke roman uit 1975, Lichtjaren, die verhaalt over het huwelijk van Nedra en Viri Berland. Met hun twee dochters bewonen ze een landhuis aan de Hudson, nabij New York. Zij is prachtig, elegant (of, zoals Salter het schrijft: “ze is verwant aan in de steek gelaten heiligen”), hij is een hoogst romantische architect met nul besef van geld. Hun leven een aaneenschakeling van diners en feestjes die excelleren in goede smaak, een rijk leven, innig verstrengeld met dat van hun kinderen.

Als kunstenaars, artiesten storten de Berlands zich op kerstmis, Pasen, op verjaardagen. Ze verzinnen verbluffende verhalen, theaterstukken en goochelshows, maken de meest fabelachtige tafelkleden en adventskalenders. “Hoe ben je ooit over dit alles heen gekomen”, vraagt het vriendje van een van de dochters als zij hem, eenmaal volwassen, het huis laat zien waarin ze is opgegroeid. “Wat een leven heb jij gehad. Het is zo superieur.”

 James Salter Beeld Getty Images
James SalterBeeld Getty Images

Jaloersmakend, jawel. Ik las Lichtjaren toen ik zwanger was. De jeugd van mijn kinderen één grote viering vol creatieve explosies, dat leek me wel wat. Naïef, natuurlijk. We leven immers niet in de jaren vijftig. Toen zaten er blijkbaar meer uren in een dag. Ze verkochten bij de Hema waarschijnlijk nog niet van die leuke tafelkleden. Zo idyllisch blijkt dat huwelijk van de Berlands trouwens ook helemaal niet te zijn. Viri is een man met een klein talent die gelooft in grootheid. Beroemd wil hij zijn, verlangend naar een centrale plaats in de familie van de mensheid. Maar: “Hij had niets. Hij had alleen de zorgvuldig uitgestalde bagage van een burgerlijk bestaan, zijn hoofdhuid die zichtbaar werd onder zijn haar, de onberispelijke handen”. En Nedra wil vrijheid, ze voelt zich veroordeeld tot haar man, haar dochters, alsof haar leven voor wie dan ook voor het grijpen ligt.

Het feestmaal komt ten einde. Een scheiding, een huis in verval, een gezin aan scherven. “Een van de laatste grote inzichten is dat het leven niet zal zijn wat je gedroomd had.”

Blauwdruk

Het idee dat aan Lichtjaren ten grondslag ligt is dat een huwelijk zich veel te lang voortsleept. Zelf gaf Salter zijn eerste huwelijk nog vóór het ja-woord vijf jaar. In die ­periode ontmoette hij Barbara en Laurence Rosenthal, wier leven hij superieur achtte. Hun relatie vormde de blauwdruk voor dat van de Berlands. De Rosenthals waren geschokt toen ze de roman lazen, toen ze ­flarden van de gesprekken die ze tijdens etentjes met de Salters hadden gevoerd op papier gedrukt zagen staan, toen ze zichzelf zo onmiskenbaar weerspiegeld zagen in Viri en Nedra.

Extra wrang was nog wel dat Salter, die geroemd werd om zijn meesterlijke observatievermogen, het goed gezien had; het huwelijk van de Rosenthals hield uiteindelijk geen stand. “Er zijn eigenlijk twee soorten leven. Er is, zoals Viri zegt, het soort waarvan mensen denken dat je het leidt, en er is het andere. Het is dit andere waar het gedonder van komt, dit andere dat we graag willen zien.”

Nee, benijdenswaardig is het echtelijke leven van de Berlands niet. Maar dat stilistische vernuft van Salter, dát is jaloersmakend. Niemand schrijft zo mooi als hij deed.

null Beeld rv
Beeld rv

James Salter
Lichtjaren
Vert. Peter Verstegen. De Bezige Bij; 304 blz. € 12,50

Lees ook

Patricia Highsmith móét ‘Who’s Afraid of Virginia Woolf?’ gezien hebben

We zitten thuis vast en dat duurt nog wel even. Een goed moment voor een nieuwe klassiekerreeks: huwelijk tussen droom en daad. Aflevering 1: Stille wateren van Patricia Highsmith.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden