Taal Ton den Boon

Zinsversiering kan de informatieoverdracht soms in de weg staan

De laatste tijd maken allerlei samenstellingen met stikstof hun opwachting in de krant. De meeste zijn voorspelbaar, zoals stikstofcrisis en -impasse, maar soms maakt stikstof deel uit van een verrassende gelegenheidssamenstelling. Zo schreef Trouw gisteren: ‘Vooral de wegen-, bruggen- en spoorbouwers voelen de klappen van de stikstofzweep’. Ik vermoed dat menige lezer even gefascineerd naar deze formulering heeft zitten kijken. De combinatie van het woord ‘klappen’ en ‘de stikstofzweep’ roept namelijk associaties op die, onbedoeld, kunnen afleiden van de zinsinhoud.

Het verkeerde been

Wat de zin duidelijk maakt, is dat de bouwers ‘klappen krijgen’ en dat ze die ‘voelen’ ook. In feite komen in de formulering ‘de klappen voelen’ twee idiomatische taalvormen samen: de uitdrukking ‘klappen krijgen’ (slaag krijgen, figuurlijk: iets ongenaams ervaren) en de metafoor ‘iets voelen’ (te lijden hebben, schade ondervinden van). Tot zover is de zin prima te volgen, maar de toevoeging ‘van de stikstofzweep’ kan de lezer op het verkeerde been zetten. In combinatie met het woord klappen (in dit geval niet het werkwoord, maar het meervoud van klap) herinnert ‘(klappen) van de stikstofzweep’ aan de uitdrukking ‘het klappen van de zweep kennen’ (goed op de hoogte zijn van iets, iets goed kunnen).

Qua betekenis is die uitdrukking niet in te passen in de boodschap die de zin lijkt te willen overbrengen. Omdat je als lezer toch probeert te achterhalen wat die stikstofzweep in de zin doet, blijft je oog er aan hangen, totdat je beseft dat ‘van de stikstofzweep’ een decoratief zinselement is en je gerustgesteld verder leest.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden