Zilver op koninklijke cadeautafel

Wat geef je iemand die alles al heeft? Een lastige vraag, zeker als die gepaard gaat met een noodzaak om politieke verbanden te bevestigen. Waartoe de combinatie van deze factoren leiden kan, is te zien op de tentoonstelling 'Koninklijk Zilver' in de Stadhouderlijke galerij in Den Haag. Jammer is wel dat we naar de context van de tentoongestelde stukken grotendeels zelf moeten zoeken.

'Eendragt maakt magt' staat er te lezen onder een wapenschild met een Boerenwagen, een Boer, een leeuw en een anker. 'Boer' hoort in dit geval met een hoofdletter te worden geschreven; het wapenschild is van de Zuid-Afrikaanse Boerenrepubliek Transvaal. Het zijn details op een zilveren inktstel van behoorlijke afmetingen. Onder de wapenspreuk zijn op een schelpvormige schaal twee inktpotten aangebracht, erachter en erboven troont een zilveren model van het Nederlandse marineschip 'De Gelderland'.

Zonder begeleidende tekst is het ondoenlijk te raden met wat voor voorwerp we hier van doen hebben. Het betreft een huwelijksgeschenk van de president van Transvaal, Paul Kruger, aan koningin Wilhelmina en prins Hendrik in 1901. Het cadeau herinnert aan de warme band van Wilhelmina met Kruger, die in deze periode druk bezig was de Boerenoorlogen met het Engelse gezag uit te vechten en politieke hulp uit Nederland daarbij goed kon gebruiken. Het schip 'De Gelderland' had Kruger om die reden in 1899 naar Europa vervoerd om te kunnen lobbyen. Het cadeau zegt dus in even grote mate 'dankuwel' als 'gefeliciteerd'.

Nu is dit precies wat er zo interessant is aan cadeau's aan machthebbers. Een cadeau draagt een boodschap in zich, een bericht van schenker aan ontvanger. Deze boodschap was in de tijd relevant - anders laat je het niet in massief zilver uitvoeren - en verschaft ons een illustratie van de diplomatieke verhoudingen van vroeger. Er zijn dan ook prachtige verhalen te vertellen over de voorwerpen in de tentoonstelling 'Koninklijk Zilver - Hoogtepunten uit de verzameling van het Huis Oranje-Nassau', die in de Galerij Prins Willem V in Den Haag te zien is. Een verhaal over de verschillende schenkers bijvoorbeeld. Wie zaten er achter de verzilverde mijnwerkerslamp die prinses Juliana cadeau kreeg bij een bezoek aan 'Staatsmijn Maurits' in 1927? En welke goede burgermannen zaten er achter het even potsierlijke als overweldigende 'tafelstuk' - het meet 147 cm in de lengte - dat de gemeente Den Haag in 1879 aan Willem III en Emma aanbood?

De tentoonstelling geeft op deze vragen helaas geen antwoord. De bordteksten bij de voorwerpen zijn minimaal; zij noemen alleen de maker van het stuk, het jaartal, de schenker en het lid van de koninklijke familie die het cadeau in ontvangst mocht nemen. Stukken worden amper in de tijd geplaatst, en zeker niet in hun kunsthistorische of politiek-sociale contekst, wat in het geval van het Oranjehuis (van straatarm na 'Heiligerlee' tot stinkend rijk door de Indische petroleum) toch interessant zou kunnen zijn. Ook wordt niet gekozen voor een andere mogelijke invalshoek, zoals bijvoorbeeld de hoge mate van vakmanschap die in de cadeaus te zien is. Eigenlijk wordt helemaal geen invalshoek gekozen. En daarmee is 'Koninklijk Zilver' meer de dure cadeautafel van een paar eeuwen koninklijke feestjes dan een tentoonstelling.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden