Films voor thuisExplosieve relaties

Zen en de kunst van het elkaar de tent uitvechten

Scarlett Johansson (links) en Adam Driver in ‘Marriage Story’.Beeld AP

De meeste films gaan over liefde of oorlog, maar die twee gaan ook prima samen. Welke films zijn een inspiratie voor geliefden die al zo lang op elkaars lip zitten dat ze samen een tango de la muerte willen dansen?

“Nooit je excuses aanbieden omdat je multi-orgastisch bent”, is een van de eerste schattige dingen die Oliver tegen Barbara zegt in ‘The War of the Roses’. We hebben het over de film uit 1989 met Michael Douglas en Kathleen Turner, niet over de gelijknamige Engelse burgeroorlogen die tussen 1455 en 1485 werden uitgevochten.

Ze hebben elkaar dan net ontmoet op een al even schattig marktje voor brocante, waar zij met haar doorregende blouse (niets eronder natuurlijk) een tent binnen rent en een waardevol stuk voor zijn neus wegkaapt. Even later liggen ze boven op elkaar in bed, dat kon toen nog, en spreekt hij na wat ritmisch gehijg die memorabele woorden uit.

Langdurig op elkaars lip

Maar een burgeroorlog is tussen geliefden nooit ver weg, zeker niet als zij noodgedwongen en langdurig op elkaars lip zitten. Wie de kunst van het elkaar de tent uitvechten wil afkijken, kan bij filmmakers terecht. Want waar anders dan in film kunnen geliefden elkaar met bazooka’s te lijf gaan en de vijand aan het eind toch weer omhelzen? Waar anders kunnen ze elkaar na maanden zwijgen weer ontmoeten, zwaaiend aan dezelfde kroonluchter, waarna ze zonder al te veel letsel twee verdiepingen lager samen neerstorten op de zorgvuldig gekozen tegelvloer?

Iedereen met wat kilometers op zijn relatieteller weet dat ‘schattige’ karaktertrekjes op den duur grote ergernis kunnen wekken. En dat boze geliefden elkaar veel narigheid voor de voeten kunnen werpen. Alles wat je zegt en doet kan tegen je gebruikt worden: dat geldt in relaties nog meer dan in rechtszaken.

Elkaar verraden

Dus schreeuwt Oliver jaren later, nadat Barbara verklaart hem op zijn gezicht te willen slaan zodra ze hem hoort lachen of ziet eten, nadat hij haar kat heeft geplet op de oprit en zij van de weeromstuit haar jeep op zijn oldtimer heeft geparkeerd, dat “jij niet eens multi-orgastisch was voordat je mij leerde kennen!” Mensen worden zeldzaam creatief als ze elkaars pijnpunten moeten vinden.

Een huwelijk kan zachtjes imploderen: de geliefden groeien geleidelijk uit elkaar, hun intimiteit erodeert, ze verraden elkaar op talloze kleine momenten. Noah Baumbach liet dat vorig jaar mooi zien in ‘Marriage Story’. Daarin krijgen we tijdens de onderhandelingen over de echtscheiding en de voogdij over hun zoon, een glimp te zien van het kapotte huwelijk van Nicole en Charlie.

Ingmar Bergmans Zweedse klassieker ‘Scènes uit een huwelijk’ laat het gestrande huwelijk bijna teder zien. De film volgt de relatie van Marianne en Johan kort vóór en in de tien jaar ná de breuk. In die periode moeten ze eerst het verlies verwerken, maar omdat ze toch ook echt van elkaar hebben gehouden, vinden ze langzaam weer een nieuwe intimiteit. Het kostte me vier maanden om het script te schrijven, heeft Bergman ooit gezegd, maar een heel leven aan ervaring. 

Wapenarsenaal achter de keukenkastjes

Maar je kunt ook kiezen voor de explosie. En nergens explodeert het meer dan in ‘Mr. & Mrs. Smith’, met Brad Pitt en Angelina Jolie, uit 2005. Toen ook in werkelijkheid een stel, nu alweer jaren in de loopgraven van een eindeloze scheiding. Beiden zijn, zonder dat ze het van elkaar weten, huurmoordenaars voor geheime internationale organisaties, met ieder een wapenarsenaal onder het schuurtje en achter de keukenkastjes. Het begint pas echt te spetteren als hij een van haar opdrachten komt verzieken. De buurtbarbecue zal nooit meer hetzelfde zijn. Voer vanwege brandgevaar en beschadiging aan draagmuren deze methodiek liever niet zelf thuis uit. Hoewel dit de enige film in dit rijtje is waarin het weer goed komt.

‘Who’s Afraid of Virginia Woolf’

Maar het echte venijn, het meesterlijke manoeuvreren onder de gordel, zit in een film uit 1962, ‘Who’s Afraid of Virginia Woolf’, met Richard Burton en Elizabeth Taylor. De geliefden excelleren in wat in het Engels zo mooi witty repartee heet, de kunst van het gevatte antwoord. Maar het gaat veel verder dan dat: deze twee leven nog slechts om elkaar te raken. Taylor had een paar jaar daarvoor in ‘Cat on a Hot Tin Roof’ al geoefend in die hogere vorm van steggelen tussen geliefden, maar hier bereikt ze de perfectie.

Dit is geen komedie zoals die andere films, maar je kunt wel bewondering hebben voor het vitriool en het vernuft van de beledigingen die ze twee uur lang rondsmijten. Extra pijnlijk is het dat ze twee jonge gasten op bezoek hebben die hun jarenlang opgekropte frustraties moeten aanhoren, terwijl de whisky maar blijft vloeien. “Er is geen afschuwelijkheidsprijs die jij niet hebt gewonnen”, zegt hij op rustige toon. “Ik zweer”, zegt zij, “als je zou bestaan zou ik van je scheiden.”

The War of the Roses is te zien op YouTube, Google Play

Mr. & Mrs. Smith is te zien op HBO, YouTube, Google Play

Who’s Afraid of Virginia Woolf is te zien op Amazon Prime

Marriage Story is te zien op Netflix

Scènes uit een huwelijk is te zien op Amazon Prime

Lees ook:

De ‘One Room Movie’ bouwt met minimale middelen maximale spanning op

We hebben ons noodgedwongen teruggetrokken in onze huizen. De wereld is kleiner geworden. Maar voor veel filmmakers is de begrensde ruimte juist een inspiratie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden