Taal Peter-Arno Coppen

Zelfs iets onderop de stapel ligt ‘op de stapel’

Een collega sprak mij aan over de woordgroep ‘onder op de stapel’. Als iets helemaal onderop ligt, dan ligt het toch juist niet op de stapel? Zou je niet alleen van het bovenste element ­mogen zeggen dat het ‘op de stapel’ ligt?

Er is natuurlijk een logica die tot die conclusie kan leiden, maar dat is niet de logica van de taal. De taal houdt ervan om de dingen niet moeilijker te maken dan ze zijn. Als iets boven op een stapel ligt, en je legt daar weer iets bovenop, dan liggen beide elementen nog op de stapel. De taal ziet geen reden om voor het tweede (of derde) element een ander voorzetsel te gebruiken (‘in de stapel’ of zo, wat best voorstelbaar zou zijn geweest).

Nee, van de taal mag ­alles wat ooit op de stapel lag, gewoon daarop blijven liggen als de stapel groeit. Sterker nog, de taal is bereid om met terugwer­kende kracht zelfs het ­onderste element te beschouwen als iets wat ­‘op de stapel’ ligt, ook al was er met alleen dat onderste element nog helemaal geen sprake van een stapel.

Om toch nog een uitspraak te kunnen doen over waar op de stapel iets ligt, gebruikt de taal onder andere de bijwoorden ‘onder’ en ‘boven’. Die elementen hebben in principe een absolute betekenis, maar de taal laat je rustig iets zeggen als ‘ergens onder op de stapel’, waarmee je niet alleen het onderste element kunt aanduiden, maar ook de elementen vlak daarboven. En als je dan echt het onderste element wilt benoemen, dan zeg je ‘helemaal onder op de stapel’.

De taal mag al te absolute begrippen graag oprekken om ze flexibeler te kunnen inzetten. Dat vergroot hun uitdrukkingskracht.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden