Beeld Werry Crone

ColumnSeije Slager

Zelfs gifjes hebben hun onschuld verloren

Van mijn naïviteit over het internet was ik inmiddels wel genezen, hoopte ik. Toch trok ik vorige week mijn wenkbrauwen op bij het bericht dat Facebook 400 miljoen dollar uittrekt voor de aankoop van Giphy, een online bibliotheek van gifjes. Bijna een half miljard! Voor een paar gifjes?

Die bewegende plaatjes dus, vaak visuele grapjes. Je hebt bijvoorbeeld op vrijdagochtend al zin in de borrel, en stuurt je collega’s over de groepsapp vast wat drinkende Duitsers op het Oktoberfest.

De afgelopen jaren is het ‘reactiegifje’ in opkomst: een paar seconden uitsnede uit een film of interview, waarin een sterke emotie wordt geacteerd. Makkelijk om in een online-discussie snel boosheid, blijdschap of verwarring over te brengen, zonder naar de juiste formuleringen te hoeven tasten. Een beetje lui vind ik dat eerlijk gezegd wel, maar mijn beroep is het dan ook om woorden achter elkaar te zetten, dus ik wil er geen groot punt van maken – voor je het weet ben je net zo pedant als de chef-kok die werkelijk niet snapt dat de mensen hun pasta niet even zelf kneden en uitrollen.

Facebook koopt vooral heel veel data

Maar goed, ook die gifjes blijken dus economisch interessant. Want met Giphy koopt Facebook vooral heel veel data. Over de gebruikers die ze plaatsen, over wat ze zoal plaatsen, en over de platforms waarop ze dat doen. Giphy is geïntegreerd in veel concurrenten van Facebook, zoals Twitter, en met de gifjesdienst verwerft Facebook dus ook een achterdeur om mee te kijken wat er populair is bij de buren.

Wie een gifje verstuurt, werkt kortom mee aan een verdienmodel. En als we dan toch aan het problematiseren slaan, moeten we misschien nog een noot kraken. Want wat is er dan populair op Giphy? Nou, reactiegifjes dus. De vijf meest bekeken gifjes van 2019 vallen in die categorie. Maar er valt nog iets op. Vier van die vijf gifjes tonen zwarte mensen. Het is geen toevallige uitschieter: mensen van kleur zijn in de statistieken van Giphy al jaren duidelijk oververtegenwoordigd.

‘Digital blackface’ is de term die in opkomst is om het fenomeen te omschrijven dat het vooral zwarte acteurs zijn die worden ingezet voor het uitbeelden van online emoties. Bij die term moest ik aanvankelijk even zuchten. Want het zijn toch maar gífjes? En het is toch niet racistisch bedóeld? Enfin, al die primaire reacties die ooit ook in mij opkwamen toen de pietendiscussie begon, en daar ben ik ook anders over gaan denken. Dus ik besloot mijn mond te houden en verder te lezen.

Stereotypen die door veel reactiegifjes worden bestendigd

“Niemand komt je gifjes weghalen”, sust essayist Lauren Michele Jackson, die mijn voorspelbare tegensputteren duidelijk al had ingecalculeerd. Dat je alleen maar gifjes zou mogen plaatsen van mensen van je eigen kleur, dat is niet haar doel. Ze maakt wel een punt van de stereotypen die door veel reactiegifjes worden bestendigd. “Niet-zwarte gebruikers lijken vooral van gifjes met zwarte mensen te houden als het gaat om het uitstralen van hun meest overdreven emoties.” En dat is een gegeven met een geschiedenis, want volgens Jackson associeert onze cultuur zwarte mensen vaak met excessief gedrag, terwijl in films zwarte acteurs juist minder vaak hoofdrollen met subtiele karaktertrekken krijgen.

Ze zegt nog veel meer zinnigs. Het economische argument laat ze echter liggen: dat zwarte acteurs dus minder betaalde rollen krijgen, en juist meer onbetaalde. Wellicht omdat het tot voor kort nog vergezocht leek om te denken dat een optreden in een gifje economische waarde zou kunnen vertegenwoordigen.

Seije Slager bespreekt wekelijks opvallende trends en discussie in online media. Lees hier eerdere columns terug. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden