Taal

Zelfs een verstokte wiskundige voelt zich thuis bij deze tak van taalwetenschap

Beeld -

Houdt u eigenlijk meer van de wat exactere benaderingen van de wereld, en vindt u beschouwingen over taal maar aan de vage kant? 

Dan moet u eigenlijk eens kijken naar de systemen die er achter betekenis zitten. Er bestaat een tak van de taalwetenschap, namelijk de semantiek, waar zelfs de meest verstokte wiskundige zich thuis voelt.

Neem de zin ‘Sommige jongens hebben een thriller gelezen’. Dit is een verzamelingstheoretische uitspraak. Je hebt de verzameling van jongens en de verzameling van thrillerlezers, en met de zogeheten quantor ‘sommige’ zeg je dat de doorsnede van die twee verzamelingen niet leeg is.

Monotone stijging

Wat gebeurt er nu als je de tweede verzameling kleiner maakt? Je neemt uit de verzameling thrillerlezers de mensen die literaire thrillers lezen. Als je zegt dat sommige jongens een thriller gelezen hebben, houdt dat dan ook in dat sommige jongens een literaire thriller gelezen hebben? 

Nee, natuurlijk niet. De waarheid van die uitspraak verandert als je die tweede verzameling kleiner maakt. Andersom, als je die tweede verzameling groter maakt, blijft de waarheid gehandhaafd. Als sommige jongens een thriller gelezen hebben, dan hebben sommige jongens dus ook een boek gelezen.

In de semantiek heet deze eigenschap ‘monotone stijging’, en het omgekeerde is monotone daling. Dan blijft de waarheid gehandhaafd als je die tweede verzameling kleiner maakt. Bijvoorbeeld, als geen jongens een thriller hebben gelezen, dan hebben geen jongens dus ook een literaire thriller gelezen, maar het is niet noodzakelijk dat geen jongens dan ook een boek gelezen hebben. 

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden