TaalTon den Boon

Zelfs de vroegste onzichtbare vijand was al geen levend wezen

Sinds de uitbraak van het coronavirus staan de kranten vol oorlogstaal. Zo noemde Macron het virus ‘een vijand’, waarmee we ‘in oorlog’ zijn. Het virus ‘rukt op’ schreef Trouw, terwijl een andere krant berichtte dat het ons ‘van alle kanten aanvalt’. In reactie daarop worden crisisteams ‘gemobiliseerd’ en ‘in stelling gebracht’ en staan medici en verpleegkundigen aan de ‘coronafront­linie’, in een oorlog die we volgens Trump gaan ‘winnen’ door het virus ‘te verslaan’.

Al die militaire metaforiek benadrukt de dreiging die uitgaat van het virus, maar ook de noodzaak van saamhorigheid en solidariteit in de strijd tegen deze gezamenlijke vijand. De oorlogstaal werkt dus in feite verbindend.

Omdat de vijand in dit geval niet een wezen van vlees en bloed is, maar een nauwelijks waarneembaar stukje materiaal dat óns vlees en bloed nodig heeft om überhaupt te kunnen bestaan, hebben we het vaak over een ‘onzichtbare vijand’. Helemaal onzichtbaar is het virus niet: dankzij de elektronen­microscoop hebben we er een concreet beeld van.

De woordgroep ­onzichtbare vijand ontbreekt weliswaar vooralsnog in de bekende woordenboeken, maar is al sinds de 19de eeuw courant, soms ter aanduiding van een vijand van vlees en bloed (die schuilgaat in de bosjes of in het duister van de nacht), maar meestal voor een kracht of toestand waarvan een schadelijke invloed uitgaat, bv. een demon of een ziekteverwekker. Zelfs in een van de vroegste vindplaatsen, een geschrift uit 1581 van de humanist D.V. Coornhert, zijn de ‘onsichtbare vyanden’ geen levende wezens, maar ‘onsienlijcke saeken’ met een kwalijke invloed.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden