Review

Zelfhulpboeken voor wie ook wel zonder kunnen

Peter Lewinsohn/Pim Cuijpers: Uit de put - Zelf depressiviteit overwinnen. Intro, Baarn; 154 blz. - ¿ 34,90. Gael Lindenfield: Zelfvertrouwen - Vergroot je zelfrespect en verbeter je leven. Kosmos-Z & K, Utrecht; 195 blz. - ¿ 24.90.

Zelf therapeutje zijn heeft een ongebreidelde aantrekkingskracht, waarvan ook de televisie wil profiteren. Kijkend Nederland kan, lui achterover leunend in de stoel, zelf zijn mate van depressiviteit testen.

Zelfhulpboeken verschillen, afgezien van de auteursnaam, in niets van elkaar. Ze beloven je alle geluk en zaligheid op het eind van hun relaas als je maar netjes de oefeningetjes en ijverig het huiswerk maakt. Ze geven je de illusie dat het leven helemaal beheersbaar is, iets waar elk mens van droomt. Ze dragen de boodschap uit dat met een minimum aan zelfinzicht alle problemen overwinbaar zijn. En wie valt niet voor zo'n verleiding?

Neem nu 'In de put, uit de put - Zelf depressiviteit overwinnen', geschreven door de Amerikaanse psycholoog Peter Lewinsohn en vertaald en geredigeerd door de Nederlandse psycholoog Pim Cuijpers. In zijn soort een alleraardigst boekje, ware het niet dat er al tientallen met eenzelfde opzet en aanpak zijn verschenen.

'In de put, uit de put' is heel geschikt voor mensen die we eigenlijk eerder neerslachtig moeten noemen dan depressief. Want waar het echt depressieve mensen juist aan ontbreekt, is het vermogen om te handelen, iets te doen. Ze zijn apathisch, in niets geïnteresseerd en missen de energie om überhaupt maar een boek ter hand te nemen, laat staan een boek waarin hun van alles wordt opgedragen.

De auteurs van 'In de put, uit de put' kiezen in hun benadering voor het sociaal-leertheoretische model, dat zegt dat depressiviteit is aangeleerd en dus ook kan worden afgeleerd. Mensen leren zich depressief te voelen, en vooral zich depressief te gedragen. Verander derhalve hun gedragingen en de depressiviteit kan verdwijnen als sneeuw voor de zon.

Het moge simplistisch lijken, erkennen de auteurs ruiterlijk, maar hetzelfde geldt voor taal. Elke letter van een woord moet precies op de goede plaats staan en toch kunnen met die woorden prachtige gedichten, romans en liederen worden geschreven, zo voeren ze ter verdediging aan.

De auteurs vergeten dat er voor zo'n prachtige tekst wel iets meer nodig is dan slechts letters en woorden systematisch achter elkaar te zetten. Juist in dat surplus schuilt ook het manco van hun rationeel-emotieve aanpak. Net zo min als Van Gogh een geniaal kunstenaar werd vanwege zijn depressiviteit of Nietzsche een briljant filosoof door zijn gekte, net zo min is depressiviteit louter aangeleerd gedrag, dat met een simpel doe-boekje de lezer in no time tot een vrolijke spring-in-het-veld kan omtoveren.

Om depressiviteit te overwinnen is een grote dosis zelfvertrouwen nodig. Hoe men die kan verwerven, vertelt de gedragstherapeute Gael Lindenfield in 'Zelfvertrouwen - Vergroot je zelfrespect en verbeter je leven'. Ook Lindenfield wijkt niet af van de succesformule van het doe-boek met een positief-denken-stramien. Zij belooft de ijverige lezer- als die de tips en de oefeningetjes keurig tot zich neemt - een rijker en zelbewuster leven.

Zulke zelfhulpboeken zijn, het zij nogmaals gezegd, uitsluitend bestemd voor mensen die niet al te veel in de knoop zitten. In feite dus voor hen die al genoeg psychische bagage hebben om zich een weg door het leven te banen. En of zij deze boeken nu werkelijk zo dringend nodig hebben, is de vraag. Ik zou best eens willen weten hoeveel van dit soort zelfhulpboeken ongelezen in de boekenkast blijven staan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden