null Beeld
Beeld

BoekrecensieKlassieker

Zelfdestructie heeft er weleens minder sexy uitgezien

Klassieke roman van Joan Didion is meer sfeer dan plot; zelfdestructie op z’n meest sexy.

De 31-jarige Maria Wyeth zit in de auto, onderweg om een illegale abortus te ondergaan. Haar man heeft erop aangedrongen – het kind is niet van hem. De contactpersoon, die haar na veel gedoe en geheimzinnigheid naar de locatie van de dokter leidt, zit op de passagiersstoel. “Laat me je één vraag stellen, oké?”, zegt de man naast haar. Maria knikt en knijpt in het stuur. “Rijdt dit ding een beetje zuinig? Of niet?”

In de openingsscène van de tweede roman van Joan Didion, Het spel meespelen (Play It As It Lays), vertelt Maria over haar verblijf in een psychiatrische instelling. De vrouw, voormalig model en werkloos actrice, heeft een emotionele inzinking gehad. Haar huwelijk is voorbij en het contact met haar dochtertje is beperkt. Daarna nemen Helene, ‘een vriendin’, en Maria’s ex kort het woord. Samenvatting: Maria was altijd al een moeilijk type. Uit de 84 korte, visueel indringende scènes die volgen, verteld vanuit de derde persoon, blijkt hoe Maria in de instelling terecht is gekomen.

Gekmakend

De Californische filmkringen waar ze in verkeert, de onderlinge relaties en onderwerpen van gesprek zijn gekmakend in hun geesteloosheid. Niemand is oprecht in elkaar geïnteresseerd, iedereen zit aan de kalmeringsmiddelen. Maria bezoekt wat feestjes, rijdt maar een beetje doelloos over de snelweg en heeft seks met wie zich aandient. Wat maakt het ook uit.

Veel om op terug te grijpen is er ook niet. Silver Wells, het plaatsje in Nevada waar ze is opgegroeid, bestaat niet meer. Maria’s ouders zijn overleden. “Ik weet wat ‘niets’ betekent, en blijf toch meespelen.”

Didion werd in 1934 geboren in Sacramento, Californië – een staat waar ze thuis was en, misschien ook om die reden, vaak met minachting over schreef. Toen ze 22 was, vertrok ze naar New York om bij het tijdschrift Vogue te gaan werken, acht jaar later keerde ze terug. Ze trouwde met John Gregory Dunn en had vooral succes met haar essaybundels. Haar tweede roman Het spel meespelen werd gepubliceerd in 1970 en twee jaar later uitgebracht als film. Haar grootste commerciële succes behaalde ze in 2005 met Het jaar van magisch denken (The Year of Magical Thinking), Didions memoires over het jaar na de dood van haar man. Het werd geprezen als ‘handboek voor de rouw’ en ze won er de National Book Award mee.

Een genadeloos tijdsbeeld, subliem opgeschreven

Het spel meespelen, dat wat minder toegankelijk is voor het grote publiek, heeft niet echt een plot. Het is vooral een sfeer. Denk aan Reves De avonden: een genadeloos tijdsbeeld, subliem opgeschreven. Maar een onverdeeld plezier om te lezen? Mwah. En toch. Dat laveloze, verveelde, jezelf het ongeluk in storten in een Amerikaanse woestijn heeft ook een bepaalde aantrekkingskracht. Het is ook de fundering van het personage van de populaire Amerikaanse zangeres Lana del Rey: ‘Been tryin’ hard not to get in trouble, but I, I’ve got a war in my mind. I just ride. Just ride.’ En dan achterop de motor bij een of andere foute vent, flesje whisky erbij. Zelfdestructie heeft er weleens minder sexy uitgezien.

Als de abortus is uitgevoerd en de arts Maria nog wat pillen heeft toegestopt, rijdt de contactpersoon weer met haar mee terug naar de parkeerplaats waar ze hadden afgesproken. De man heeft de tijd waarin Maria werd behandeld op een aangename manier doorgebracht. “Je hebt een goeie film gemist”, zegt hij.

null Beeld
Beeld

Joan Didion
Het spel meespelen
Vert. Corine Kisling. Arbeiderspers; 208 blz. € 20

Lees ook:

Joan Didion dringt door tot de kern van chaos en wanorde

De beste essays van Joan Didion in één bundel: van de bloemenkinderen naar de Central Park Five

Lees ook:

Was ze een goede moeder?

‘Deze ‘memoir’ geeft een helder en schrijnend beeld van gemiste kansen in een moeder-dochterrelatie’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden