Opinie

Zeeklaar maken vergt meer tijd dan van wal steken

Al in de eerste drie zinnen van zijn tragedie laat Shakespeare het koor bezingen waar 'Romeo en Julia' over gaat: ,,Bij twee families, nobel en gezeten, / barst nieuw geweld los uit een oude vete. / En burgers vliegen burgers naar de keel.'' Dat schiet op: elke toeschouwer weet al binnen drie seconden wat hem te wachten staat.

Ook in het treurspel 'De familie Schroffenstein' van Heinrich von Kleist (1802) weet je -op de eerste bladzijde althans- al vroeg hoe laat het is. Von Kleist schrijft voor dat er een doodskist midden op het toneel staat, waaromheen rouwenden zich groeperen. Nog steeds op diezelfde eerste bladzijde (eerste bedrijf, eerste scène) heft het jongenskoor al kranig-voorspellende taal aan: ,,Zijn wilsbesluit voltrekken willen wij, / Wraak, wraak, wraak zweren wij.'' (3 x).

Maar in de enscenering die het theatercollectief 't Barre Land van 'De familie Schroffenstein' maakte, moetje ten minste de eerste vijf kwartier van de voorstelling afwachten totdat iets gaat dagen. Er is iets raars aan de hand: daarmee is deze enscenering al gestrand nog voordat die van wal is gestoken.

Getrouw aan de bedrijvigheid die een haven kenmerkt wanneer een schip op vertrekken ligt, beginnen de Barre Land-spelers met het verdelen van de dramatische taken. Wie van de ruim 23 personages speelt wie waarom en wisselt wanneer met welke dubbelrol? Het meisjeskoor en het jongenskoor worden in een handomdraai met elkaar verwisseld, De Verteller is amper aan het vertellen geslagen of hij wordt door een tweede Verteller zijn rol afgepakt. Hoewel de spelers al met toneelspelen begonnen zijn, doen ze alsof ze nog met zeeklaarmaken in de weer zijn. Eerst willen ze wel eens even hardop opheldering inzake dramaturgische kwesties als: 'Hoe heette het stuk oorspronkelijk?' En: 'Had het wel een gelukkig einde?'

Het ensemble staat als schaakstukken op het schaakbord geposteerd, met listig afgegordijnde bovenverlichting als onderverlichting belicht, waardoor hun hoofden schimmen met holle oogkassen worden - het zicht of inzicht is de personages letterlijk ontnomen. De voorgeschreven doodskist op het toneel is in geen velden of wegen te bekennen, maar dat is normaal bij 't Barre Land; die doen zo goed als niet aan toneelattributen. Een zwikje door de enkels volstaat voor een paard dat de sporen krijgt, en als een personage zich in een arcadisch murmelend bergriviertje moet spiegelen, blikt een Barre Land-acteur simpelweg even in een emmer met water.

Over de grond slierten bundels zwarte elektriciteitskabels, die gezelschap van uitgerolde rode kabels krijgen: de rivaliserende familietakken Schroffenstein uit het geslacht Rossitz en die uit het geslacht Wyk. Een tevergeefse omstrengeling allicht, want het rood en het zwart laten zich nou eenmaal niet versmelten, zoals Stendhal al wist.

Maar dan: kunnen we nou eindelijk eens met toneelspelen beginnen? En jawel, halverwege de voorstelling steekt Heinrich von Kleists grimmiger variant van 'Romeo en Julia' van wal. Door een dood in het woud aangetroffen familielid breekt de de roep om wraak en weerwraak tussen de Schroffensteins los.

De ontknoping hult zich letterlijk in duisternis, nadat de hysterische heks heeft uitgeroepen: ,,Wat sta je daar nou diepzinnig! Waar denk je aan?'' Geen personage dat het nog waagt zijn stem te verheffen, terwijl het antwoord toch niet ver te zoeken is: 'Aan Shakespeare natuurlijk.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden