recensie

Zagreb in een jaren tachtig-setting, een tijd zonder verlammende smartphones

Een thriller uit 1985 vertelt van de dood van een tiener in Zagreb tijdens een lange, lome zomer.

Zagreb, 1984. Een landerige augustusmaand. De belangrijkste nieuwsfeiten lijken van de Olympische Spelen in Los Angeles te komen. Inspecteur Nikola Banić rookt, drinkt, luistert naar jazz en leest weliswaar af en toe een krant maar welk nieuws hij bij zijn ongeïnspireerd geblader tegenkomt: we hebben geen idee. Hij tobt met een kapotte boiler, een gammele Renault 4 en een huwelijkscrisis: zijn vrouw is met hun dochtertje naar de kust vertrokken. De contouren van een klassieke inspecteur.

Banić aarzelt of hij zijn gezin achterna zal reizen maar krijgt ondertussen met een ontvoeringszaak te maken die eerder een flauwe grap lijkt dan een serieuze aangelegenheid. Voor de 18-jarige dochter van een rijke bouwondernemer wordt losgeld gevraagd, maar eigenlijk weet niemand waar deze Astra, een ‘verwend nest’ met roze haar en kunstenaars-ambities, uithangt. Is ze wel echt ontvoerd?

‘Andermans zaken’ is de eerste thriller uit 1985 van de Kroatische schrijver en film- en literatuurwetenschapper Goran Tribuson met inspecteur Banić in de hoofdrol. Uitgeverij Klin (Kroatische Literatuur in Nederland) pakte het boek in 2016 op voor een vertaling.

Breakdance

Goran Tribuson (1948) is naar verluidt een van de bekendste vertegenwoordigers van een generatie schrijvers die in hun jonge jaren, in tegenstelling tot hun voorgangers, geen zin meer hadden in literatuur als vehikel voor politieke ideeën; tekenend voor het socialisme in verval. Ze stortten zich vanaf de jaren zeventig juist gretig op zogenaamd ‘inferieure’ genres als fantasy- en detectiveverhalen en waren meer geïnteresseerd in populaire cultuur dan in socialistische idealen.

Die moderne populaire cultuur dient zich in ‘Andermans zaken’ soms op een bijna aandoenlijke manier aan, bijvoorbeeld als bij het ziekenhuis waar Banić een verdachte bezoekt een groepje jongens in ‘vreemde kleurige kledingsstukken’ rare bewegingen maakt ‘op het ritme van muziek uit een grote transistorradio.’ Een van de jongens zakt op een groot stuk karton en begint op zijn rug te draaien. Banić vraagt aan de jongens ‘wat dit is’ en maakt aldus kennis met het voor hem nog totaal onbekende fenomeen Breakdance.

Heerlijk aan het boek is in ieder geval die jaren tachtig-setting, zeker in de post-socialistische samenleving die Joegoslavië toen was, waar antwoordapparaten en videocassettes nog als noviteiten worden opgevoerd. Waar het een enorm gedoe is om een boiler gerepareerd te krijgen omdat de monteur gewoon niet komt opdagen. En waar adolescenten geen verlammende smartphones hebben maar hun ouders provoceren met vage kunstenaarsambities: intellectualisme als teken van opstandigheid. Je zou er bijna misplaatst weemoedig van worden.

Rokkenjagende kunstenaar

Het verhaal komt pas echt op gang als Astra - die helemaal niet ontvoerd was - in het huis van haar vader dood wordt aangetroffen. Er zijn verschillende verdachten: een ziekelijk jaloers ex-vriendje en een rokkenjagende kunstenaar op leeftijd. Vooral die laatste wordt door Tribuson via zijn inspecteur als één groot cliché beschreven: hij maakt afgrijselijk slechte abstracte kunst, praat in een even zo afgrijselijk kunstenaarsidioom en is een enorme rokkenjager: de #metoo-beweging zou hier, met deze achter zijn studentes aanjagende Leo Pferdsky begonnen kunnen zijn.

‘Kunstschilders kijken op politiemensen meestal net zo neer als wij op hun modernistische troep’, zegt Banić. De academicus Tribuson laat het anti-intellectualisme - en trouwens ook seksisme - van zijn inspecteur gretig wapperen. Het kan natuurlijk eigenlijk helemaal niet, de inspecteur die langdurig in de ‘rechtopstaande D- of E-cups borsten’ van een lange blondine blijft staren. Je gaat er als lezer in 2018 vanzelf je hoofd bij schudden. Maar het past allemaal bij de licht ironische toon die Tribuson hanteert, net als de uitgebreide scheldkannonades op de ‘schreeuwige, agressieve en irritante’ modernistische kunst doen vermoeden dat de schrijver, toen 37, zin had via een genre als de thriller eens lekker los te gaan.

Oordeel

Vooral de schets van Zagreb in de jaren tachtig maakt het de moeite waard.

Goran Tribuson
Andermans zaken. De eerste zaak van politie-inspecteur Banić

Vert. Sanja Kregar Klin; 248 blz. € 19,50

Goran Tribuson
Andermans zaken. De eerste zaak van politie-inspecteur Banić

Vert. Sanja Kregar Klin; 248 blz. € 19,50

Lees meer artikelen uit de Trouw-bijlage Zomertijd in Kroatië in dit dossier.

Lees ook:

Kroatische schrijfster Dubravka Ugresic leeft tussen twee werelden

De Nederlands-Kroatische schrijfster Dubravka Ugresic is blij dat ze in Amsterdam woont. Maar thuis? ‘Een begrip als thuisland, wie wordt daar eigenlijk beter van?’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden