TaalPeter-Arno Coppen

Wordt leidinggeven net zoiets als stofzuigen?

null Beeld

‘Hij is niet geschikt om te ­leidinggeven’, hoorde ik ­iemand op de radio zeggen. Dat is een opmerkelijke woordvolgorde. ‘Om leiding te geven’, zou ik zeggen. ‘Leidinggeven’ is een zogeheten scheidbaar samengesteld werkwoord. Je zegt ook ‘Ik geef leiding’ en niet ‘Ik leidinggeef’, dus het woordje ‘te’ zou ook tussen het scheidbare deel en het werkwoord moeten komen, net als bij ‘Ik belde op’ en ‘om op te bellen’.

Één voorbeeld is geen voorbeeld, luidt een oude taalkundige wet. Mensen kunnen zich vergissen, zeker als het spontane spreektaal betreft. Van belang is dan of de spreker achteraf zegt ‘Nee dit was een vergissing, dat zou ik normaal nooit zeggen’, of dat zij dit gebruik ook nog goedkeurt als zij het ­gesprek terugluistert.

Theoretisch zou het natuurlijk kunnen, ‘om te leidinggeven’. Er zijn immers meer niet-scheidbaar samengestelde werkwoorden met een zelfstandig naamwoord als eerste lid. ‘Stofzuigen’ is misschien wel het bekendste (omdat mensen vaak twijfelen tussen ‘stof gezogen’ en ‘gestofzuigd’), maar ‘raadplegen’ en ‘beeldhouwen’ zijn ook duidelijke voorbeelden. Echter, dergelijke woordvormingen ontstaan tegenwoordig niet meer spontaan. Wat dat betreft zou ‘leidinggeven’ een uitzondering zijn.

Één voorbeeld mag dan geen voorbeeld zijn, het is met voorbeelden ook weer een beetje zoals met muizen: als je er eentje ziet, zijn er vast meer. Als je op het internet zoekt vind je inderdaad een paar gevallen van ‘om te leidinggeven’, onder andere zelfs een in een landelijke krant: ‘Jonge hoogopgeleide werknemers hebben nauwelijks ambitie om te leidinggeven’ luidt de openingszin van een artikel uit 2012.

Ik vind het allemaal nog wat weinig om van taalverandering te spreken, maar het begint vaak bij hele werkwoorden. Zo is ‘om te zweefvliegen’ prima, maar ‘ik vlieg zweef’ en ‘zweefgevlogen’ nog niet.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden