null Beeld

TaalPeter-Arno Coppen

Wil de familie zijn, haar of hun verhaal doen?

Een lezer struikelt over de volgende zin uit de krant van vrijdag: “Nu de tweeling weg is uit Baarn, wil de familie hun verhaal doen”. Vermoedelijk, zo merkt hij op, is hier niet bedoeld dat de ­familie het verhaal van de tweeling wil doen, maar het eigen verhaal wil vertellen. Moet het dan niet ‘haar verhaal’ zijn? ‘Familie’ is immers een enkelvoudig, vrouwelijk woord.

Daar zit iets in. Voornaamwoorden zijn verwijzende woorden, en ze nemen de kenmerken over van datgene waarnaar ze verwijzen (het ‘antecedent’). Dus als het antecedent van ‘hun’ de woordgroep ‘de familie’ is, en je weet dat ‘familie’ vrouwelijk is, dan zou je ‘haar’ moeten gebruiken. En ‘zijn’ als het toch om de tweeling gaat.

Bezittelijke voornaamwoorden worden (net als gewone persoonlijke voornaamwoorden) taalkundig beschouwd als zogeheten ‘vrije anaforen’. Enigszins kort door de bocht gesteld wil dit zeggen dat ze niet gebonden zijn aan een antecedent in de zin. In een gesprek kun je het best over ‘zijn verhaal’ hebben, zonder dat de mannelijke persoon in kwestie eerder genoemd is. Als in het gesprek maar duidelijk is wie er bedoeld wordt.

Bij collectieven als ‘de familie’, ‘de politie’, of ‘het kabinet’ wordt in de tekst niet alleen een enkelvoudige groep geïntroduceerd, maar ook de gedachte aan verschillende personen. Strikt grammati­cale verbindingen als de overeenkomst in getal met het werkwoord blijven in het Nederlands dan gebonden aan het getal van de woordgroep, maar vrije anaforen zouden hun antecedent ook aan die in het gesprek opgeroepen personen moeten kunnen ontlenen. Naarmate het gesprek vordert blijft de gedachte aan het meervoud langer hangen.

In dit geval staat het bezittelijk voornaamwoord nog vlak naast de enkelvoudige woordgroep, maar de lastige keuze tussen ‘zijn’ en ‘haar’ kan ook leiden tot een vlucht naar ‘hun’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden