Taal Ton den Boon

‘Wij agrariërs zijn des kegels’

Een Friese boer die gisteren naar Den Haag trok om te demonstreren op het Malieveld, had een spandoek bij zich met een intrigerende tekst:

Wij agrariërs zijn
des kegels
Wij zijn het zat met
alle regels!!

Uit de context valt af te leiden dat de actievoerder boos, furieus, hels, kwaad, laaiend, nijdig, pissig, razend, over de rooie, woedend, zo niet ziedend was. Taalgeïnteresseerde Hagenaars zullen bij het lezen van het protestbord misschien wel enigszins verbaasd zijn geweest over de formulering: is des kegels zijn soms een (in Friesland) gangbaar synoniem van des duivels zijn?

Het Friese woordenboek geeft geen bevredigend antwoord op deze vraag en het is daarom heel wel denkbaar dat ‘des kegels’ zijn simpelweg in het protestkreet staat om te rijmen op ‘alle regels’.

Dat maakt het protestrijmpje alleen maar interessanter, want zelfs al hebben wij – boeren, burgers en buitenlui – de (zelfbedachte?) uitdrukking des kegels zijn nog nooit eerder gezien, we interpreteren die toch feilloos als heel erg boos zijn.

Dat komt door het gebruik van de (ongebruikelijke) genitiefvorm des kegels. In combinatie met een koppelwerkwoord (zijn, worden) komt ‘des ... zijn’ alleen voor in de gangbare uitdrukking des duivels zijn en in een variant daarop: des donders zijn.

Door de uniciteit van de taalvorm des duivels zijn, zijn we geneigd elke variant daarop te interpreteren als heel erg boos zijn. Zelfs als op het protestbord bijvoorbeeld ‘wij zijn des vlegels’ had gestaan, zouden we hebben gesnapt dat de boer in kwestie laaiend was.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden