mooiste nederland

Wieringen biedt het weldadige waddengevoel, maar zonder de overtocht

Beeld Annemarie Bergfeld

Om de Wadden te beleven, hoef je niet per se eerst op een boot. Ook op Wieringen hangt dat weldadige waddengevoel. En er zijn de oudste én nieuwste dijken van ons land.

Zodra de krokussen bloeien en de temperaturen voorzichtig naar de dubbele cijfers neigen, wil ik maar één ding: naar de Wadden. Dat je daarvoor niet per se naar een van de eilanden hoeft, ontdekte ik lang geleden al. Op de rand van Friesland of Groningen zie je dezelfde kwelders, zandplaten, geulen en prielen, hoor je dezelfde vogels en golven en proef je dezelfde zoute wind. Dat geldt ook voor Wieringen dat tot 1930 trouwens ook echt een eiland was. Brede stranden zijn er niet, wel smalle weggetjes met dichte bomenrijen die je uit de wind houden. Net als op Terschelling. Duinen zijn er evenmin, wel glooiingen. Het groene eiland golft voorzichtig maar vastberaden over de keileemruggen die de gletsjers van de voorlaatste ijstijd achterlieten. Net als rond de Hoge Berg op Texel. En de Waddenzee, die is er echt helemaal dezelfde. Net als het waddengevoel.

Het is eb als ik bij Kleiput Vatrop op de dijk ga ziten. Eb is mijn favoriet. Golven die bij hoogwater tegen de dijk opschuiven kunnen me ook uren boeien, maar dan zijn de vogels er niet. Nu wel, in lange rijen duwen de scholeksters hun snavels in het slib waar ze kokkels en wormen vinden. Op de tweede rij doen wulpen precies hetzelfde. Daar weer achter klitten de kluten bij elkaar. De lucht trilt van gekwetter en gefluister. Overvliegende ganzen en meeuwen vullen de symfonie aan met gegak en gekrijs. 

Het is heiig. Ik zie de veerboot van Texel niet, maar hoor wel haar hoorn die over de golfloze zee komt aangedreven. Aan de andere kant bassen de sonore diesels van drie kotters die in lijn de haven van Den Oever uitvaren. Achter me ligt een schelpeneilandje in het water van de kleiput. Over één of twee weken broeden de kluten er weer, veilig door water omringd. Ik vraag twee wandelaars die met de hond langskomen of ze weten hoe oud het stuk zeewering-buiten-dienst is dat net buiten de dijk in het slib staat: een rechtopstaande wand, gestut door betonnen palen die ook lang geleden hun beste tijd allang hadden gehad. Ze weten het niet. “We komen van Hippo”, dragen ze ter verontschuldiging aan.

Samengeperst wier

Hippo, Hippolytushoef, vier kilometer westwaarts, is het grootste dorp op Wieringen. Dorp en kerktoren liggen duidelijk lager dan het buurtschap Vatrop, aan de voet van traag glooiend land. Ik heb het wad de rug toegekeerd en steek naar de zuidkant van het eiland over. Daar, aan de rand van de Wieringermeerpolder die Wieringen zijn eilandbestaan ontnam, liggen de oudste dijken van ons land. Ooit was de bodem van de Waddenzee bezaaid met wier (zeegras), een plant die de gunstige eigenschap heeft om onder druk te veranderen in een compacte massa. 

Beter dan een aarden wal bood wier weerstand aan opdringerige zeeën. Dus versterkten de Wieringers hun aarden dijken aan de zeezijde met samengeperst wier. Palenrijen hielden de plantenpakketten bijeen. Wierdijken kwamen overigens overal in Nederland voor, alleen hier zijn delen bewaard gebleven. Met de aanleg van de polder verloren de dijken aan de zuidzijde van het eiland hun functie en hoefden niet het veld te ruimen voor grover geschut van beton en basalt.

Circustribune

Langs de wierdijk loop ik ook de moderne tijd weer tegemoet: de A7 en dijkwerkers in oranje werkkleding die de haven van Den Oever hebben overgenomen. De 900 meter dijk rond de haven wordt aan de nieuwste veiligheidsnormen aangepast; het is een van de 300 projecten in het kader van het Hoogwaterbeschermingsprogramma waar de overheid de komende jaren 7,4 miljard voor uittrekt. 

En het is een aardigheid om te kijken naar de schrapende en scheppende machines die zich bewegen tussen damwanden, taluds, hekken, beton, stapels stenen en zand en imposant hoge keerdeuren in de dijk die het dorp bij extreem hoogwater droog moeten houden. Om de verhoging en verbreding van de dijk binnen de perken te houden - hij wordt maximaal 1,5 meter hoger en 14 meter breder - is gekozen voor getrapte bekleding. Die remt de golven eerder dan een geleidelijk oplopend talud.

Grappig, dacht ik eerder bij het oprijden van de kade nog naïef: ze maken een tribune van de dijk om leuk over de haven uit te kijken. Zoiets heb ik eerder gezien. Was dat niet in het klein op Vlieland? Later bleek mijn eerste gedachte niet eens zo gek. Golven heeft de dijk nog niet hoeven weerstaan, ze deed al wel dienst als tribune bij een circusvoorstelling op de kade.

Aan de wandel

De routebeschrijving van dit Ommetje Wieringen (circa 9 kilometer) met start- en eindpunt Den Oever is als pdf te downloaden via landschapnoordholland.nl/wandelen.
Met De Cocksdorp op Texel is Den Oever een van de twee startpunten van het Noord-Hollandpad, het langeafstandswandelpad langs het mooiste van de provincie. Het is een kleine 300 km naar eindpunt Huizen. noordhollandpad.nl.
Op 9 april, 14 mei en 25 juni zijn er (gratis) rondleidingen langs de dijkversterkingswerken. Aanmelden is noodzakelijk: hhnk-rondleidingen.nl/dijkdenoever. Of bezoek het Informatiecentrum Dijkversterking: Voorstraat 20, maandag tot en met vrijdag van 10 tot 16 uur (tot de oplevering van de werkzaamheden, deze zomer).
Bij de reconstructie van een wierdijk, aan de Burgerweg onder Hippolytushoef, is te zien hoe vernuftig deze dijken werden aangelegd.

Het mooiste Nederland

Voor ‘Het mooiste Nederland’ probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit. Lees meer in ons dossier. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden