Taal Ton den Boon

Wie zegt nog dat zijn levensavond is aangebroken?

Beeld RV

Oud? de duvel is oud!’ Dat mailde iemand vorige week in reactie op de taalrubriek over in onbruik geraakte woorden voor ouderen, zoals grijsaard en opoe. Met die formule plegen mensen te zeggen dat ze zich nog jong voelen, zelfs al zijn ze op leeftijd.

‘Op leeftijd’, het is een van de eufemismen voor oud die onze taal nog rijk is, net als ‘op jaren’, ‘een dagje ouder’ en ‘van gezegende leeftijd’. Ook ‘er niet jonger op worden’ is zo’n verhullende uitdrukking die geregeld wordt gebruikt.

Veel uitdrukkingen voor ouder worden of zijn, zijn de afgelopen tijd echter in onbruik geraakt. Wie zegt nog dat hij ‘in de herfst des levens is beland’ of dat zijn ‘levensavond’ is aangebroken? En zeg je over iemand die de middag/zomer van zijn leven achter zich heeft gelaten nog wel dat hij ‘de linie gepasseerd is’, ‘onder de pekel is geraakt’ of ‘in ’s levens wintertij’ verkeert?

‘Uit de oude doos komen’ wordt misschien nog wél gebruikt in verband met een vitale eeuweling, maar van zo iemand zeg je niet meer dat hij ‘uit de aposteltijd komt’, ‘van oudtestamentische leeftijd is’, of ‘uit de arke Noachs’ stamt. Dat deze metaforen in onbruik zijn geraakt, zal ook wel komen door de ontkerstening.

Schertsende uitdrukkingen als ‘der dagen zat zijn’ en ‘met één been/voet in het graf staan’ lees je nog weleens, maar ‘al grafbloempjes aan de slapen hebben’ is niet meer courant. Vooral metaforen die verwijzen naar fysieke ongemakken die gepaard gaan met het klimmen der jaren zijn uit de mode: ‘aftands zijn’, ‘het gewicht der jaren torsen’ – hoort u die uitdrukkingen nog weleens?

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden