Taal Ton den Boon

Wie vroeger met de noorderzon vertrok, doet dat nu soms met de horizon

Vorige week stond in Trouw dat de Mexicaanse investeerder Mauricio García de la Vega, die Roda JC wilde overnemen, uiteindelijk ‘met de horizon’ is vertrokken. ‘Met de noorderzon vertrekken’, zo staat deze uitdrukking in de woordenboeken, maar ze wordt wel vaker verbasterd, onder meer als ‘met de noordertrein vertrekken’ of ‘met de noordenwind verdwijnen’. De variant ‘met de horizon vertrekken’ is het wijdst verbreid.

De betekenis van de oorspronkelijke uitdrukking (en haar varianten) is: ongemerkt of heimelijk vertrekken. Vaak gebruik je de uitdrukking in verband met mensen met schulden of andere verplichtingen die er met onbekende bestemming vandoor zijn gegaan. Het kernwoord in ‘met de noorderzon vertrekken’ is noorderzon. Dat woord sloeg vroeger op de tijd dat de zon in het noorden staat. Aangezien dat op het noordelijk halfrond ’s nachts is, betekent met de noorderzon vertrekken letterlijk: onder dekking van de nacht, oftewel in het duister weggaan.

Je kunt ze resoluut fout rekenen

Over de verbasteringen kun je je vrolijk maken, je kunt ze zelfs resoluut fout rekenen, maar vanuit het oogpunt van taalverandering zijn ze vooral heel informatief, zeker als ze geproduceerd worden door een professionele schrijver (een journalist), die bovendien niet gecorrigeerd wordt door zijn eerste professionele lezer (een eindredacteur). 

Verbasteringen zijn in zo’n geval namelijk een indicatie dat een woord of uitdrukking in onbruik aan het raken is en daarom mogelijk van vorm gaat veranderen. Wie weet vertrekken de tijdgenoten van onze kindskinderen dus nooit meer met de noorderzon, maar steevast met de horizon.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden