Taal Ton den Boon

Wie overleden is, is etymologisch gezien gewoon vertrokken

Vorige week besteedde de Tibetaans-boeddhistische leraar Sebo Ebbens in Trouw veel aandacht aan het werkwoord overlijden: “Het woord suggereert dat je pas over het lijden heen komt als je dood bent”. Hij voegde daaraan toe dat dit werkwoord wat hem betreft ‘een nogal calvinistische visie op het leven’ weerspiegelt: “In het boeddhisme kun je overlijden voor je daadwerkelijk overlijdt. Wat ik daarmee bedoel, is dat je ook tijdens het leven kunt stoppen met lijden.”

Vanzelfsprekend staat het iedereen vrij om overlijden te associëren met ‘over het lijden heenkomen’, maar in etymologisch opzicht is deze verklaring onjuist. In feite is overlijden al in de Middeleeuwen afgeleid van het werkwoord lijden, toen dat nog niet pijn of verdriet hebben betekende, maar vertrekken of simpelweg gaan.

Sterven is pas echt naar

In essentie betekent overlijden dan ook niet dat bij iemands dood het leed geleden is, maar dat de ­gestorvene weg is, of is ‘overgegaan’ naar een andere toestand. Qua betekenis sluit overlijden dan ook aan bij woorden en uitdrukkingen als aan de laatste reis beginnen, heengaan en de wereld verlaten, die in essentie allemaal vertrekken betekenen.

De aangehaalde volksetymologische verklaring van overlijden tref je vaker aan, soms met minder sympathieke associaties. Zo wordt in een taalkundig artikel uit 1971 een dominee geciteerd, die in zijn preek had gezegd: ‘Er zijn twee groepen mensen: alle mensen sterven, maar niet alle mensen overlijden, d.w.z. komen over het lijden heen.’ Sterven, maar niet overlijden, klinkt naar hel en verdoemenis en is dus welbeschouwd pas écht naar.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden