null Beeld
Beeld

TaalPeter-Arno Coppen

Wie laat zichzelf aan zichzelf twijfelen?

De politieke partij D66 lijkt een handelsmerk te maken van bijzondere taalbouwsels. Eerder was de slogan ‘Laat ­iedereen vrij maar niemand vallen’ al aanleiding tot taalkundige ­beschouwingen, onder andere in deze rubriek, nu is het weer een uitspraak van lijsttrekker Sigrid Kaag: ‘Laat je nooit, nooit, nooit aan jezelf twijfelen’. Ook hierover ontstond enige reuring onder taalkundigen, onder andere op de Facebookgroep van de leraren Nederlands, en in een artikeltje in het online tijdschrift Neerlandistiek, van de Friese taalkundige Henk Wolf. Het twistpunt was nog niet eens zozeer of de zin wel goed was (al werd daar ook wel aan getwijfeld), maar de vraag: hoe zit hij in elkaar?

De ‘gewone’ constructie met ‘laten’, ‘iemand iets laten doen’, kan al op twee manieren begrepen worden: iemand wordt ertoe aangezet om iets te doen (de ‘causatieve’ betekenis) of het wordt iemand toegestaan om iets te doen (de ‘modale’ betekenis). In de gebiedende wijs komt ‘laat’ dan vooraan te staan: ‘Laat hem harder werken’ kan betekenen dat je moet veroorzaken dat hij harder werkt, of dat je moet toestaan dat hij harder werkt.

Derde betekenis

Er is echter ook nog een derde betekenis, die alleen voorkomt bij ‘laten’ op de eerste plaats van de zin, meestal met een onderwerp in de eerste persoon: in ‘Laten we gaan’ is er sprake van een wens om te gaan. Die betekenis heb je ook in de gebiedende wijs ‘Laat ons gaan’.

Welke betekenis bedoelde Sigrid Kaag? Naar mijn idee ‘Sta jezelf nooit toe dat je aan jezelf twijfelt’, de modale betekenis. Maar waarom kun je dan niet zeggen ‘Laat jou nooit aan jezelf twijfelen’? Dat komt doordat de gebiedende wijs al een impliciet onderwerp ‘je’ heeft. Je zegt ook niet ‘Jij moet jou nooit aan jezelf laten twijfelen’, maar eerder ‘Je moet jezelf nooit aan jezelf laten twijfelen’. Twee keer ­‘jezelf’ is wel gek, maar niet fout.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden