Influencer van het Jaar

Wie is volgens u de influencer van het jaar?

Beeld Suzan Hijink

Wie had er het afgelopen jaar op sociale media de meeste invloed op het maatschappelijke debat?  Wie was de influencer van het jaar 2020? De Trouw-jury nomineert er tien. U kunt zelf stemmen t/m 30 december. 

Influencers zijn sinds corona niet meer weg te denken uit het maatschappelijke debat, betoogt Doortje Smithuijsen. Ieders mening kan nu gehoord worden, met dank aan sociale media. Lees haar essay hier. 

(Lange) Frans Frederiks

Als rapper was Lange Frans (1980) al een tijdje uitgerangeerd, maar in 2020 ontpopte hij zich als complotdenker en influencer. Al eerder flirtte hij in zijn raps met complottheorieën, maar dit jaar kwam hij in opspraak door zijn podcast, die ook te zien was op YouTube. Hij sprak met verschillende ‘andersdenkende mensen’, maar kreeg de aandacht van heel Nederland met de uitzending met de zelfbenoemde graancirkel­expert en aanhanger van de omstreden ­QAnon-beweging Janet Ossebaard. Samen kwamen ze tot de conclusie dat 5G-straling waarschijnlijk de oorzaak is van het coronavirus. En dat de wereldheerschappij in handen is van een alternatieve wereldmacht. Lange Frans liet zich zelfs ontvallen dat het beter zou zijn als iemand Rutte zou neerschieten. Dit veroorzaakte veel ophef, zeker na het programma ‘Zondag met Lubach’ over de ‘fabeltjesfuik’. Volgens Arjen Lubach was ook Lange Frans in een konijnenhol met eenzijdige informatie terechtgekomen en daardoor tot complotdenker getransformeerd. Kort daarop besloot YouTube Frans’ account te verwijderen.

Frans Christiaan Frederiks (Lange Frans).Beeld Hollandse Hoogte / ANP Kippa

Famke Louise Meijer

Instagrammer Famke Louise (1998) veranderde dit jaar meerdere keren van mening. Zelf noemde ze het ‘voortschrijdend inzicht’. Aanvankelijk spoorde ze haar meer dan een miljoen volgers aan om zich aan de maatregelen te houden en wees ze hen erop dat ‘we corona alleen samen onder controle krijgen’. Later bleek dat ze daarvoor was ingehuurd door de overheid. Enkele maanden later verraste ze vriend en vijand met #ikdoenietmeermee waarmee ze zich juist uitsprak tegen diezelfde regels. Prompt werd ze door Eva Jinek op het matje geroepen. De influencer bleek zelf beïnvloed te zijn door Willem Engel van actiegroep Viruswaarheid, die tegen de coronaregels is. Tijdens de live-uitzending van ‘Jinek’ zei ic-arts Diederik Gommers: “Het kan heel vervelend uitpakken als jij jouw grote schare volgers oproept om zich niet meer aan de regels te houden”. Ze liet zich opnieuw overtuigen en besloot de krachten te bundelen met Gommers. Haar bereidheid om haar ongelijk te erkennen leverde haar, na eerst een storm aan haatberichten te hebben geoogst, veel sympathieke reacties op. Hoewel de liefde tussen haar en Gommers inmiddels weer is bekoeld, bedenkt Famke Louise zich nu wel twee keer alvorens ze zich uitspreekt over dit soort gevoelige kwesties.

Diederik Gommers en Famke Louise.

Nikkie de Jager

Make-upartiest Nikkie de Jager (1994) heeft al jaren een wereldwijd bereik met haar YouTube­kanaal Nikkietutorials. Daar zien meer dan 13 miljoen volgers wereldwijd regelmatig hoe De Jager zichzelf beschildert en experimenteert met oogschaduw, foundation en mascara. Maar dit jaar ging haar invloed verder dan het glamoureuze uiterlijk: ze maakte bekend dat ze transgender is. Helemaal vrijwillig was dat niet, afpersers dreigden die informatie openbaar te maken. Moedig nam ze het heft in eigen hand en daarmee maakte ze haar chanteurs meteen onschadelijk en stak ze gelijk een hart onder de riem bij alle jonge mensen die worstelen met hun identiteit en gender. De Jager mocht zelfs bij de Amerikaanse talkshow van Ellen DeGeneres haar verhaal komen vertellen.

De Jager zei ontroerd te zijn door de vele positieve reacties en het fijn te vinden dat ze een steun is voor zoveel mensen. Maar verder zat ze niet echt te wachten op al die aandacht. Af en toe een extraatje zoals het programma ‘Wie is de mol’, dat ze dit jaar won is leuk, maar ze begon haar YouTube­kanaal over make-up vooral om lekker over make-up en kleurtjes te kletsen, zonder dubbele boodschap of verborgen agenda.

Nikkie de Jager.Beeld ANP Kippa

Arjen Lubach

Eigenlijk drukt Arjen Lubach (1979) met zijn programma ‘Zondag met ­Lubach’ al jaren een serieuze stempel op het maatschappelijke debat. Daarbij zet hij ook regelmatig sociale media in. Zo riep hij dit jaar zijn volgers en kijkers op om Eurocommissaris voor volksgezondheid Stella Kyriakides te ­bestoken met tweets, omdat het hoog tijd is voor een betere testmethode voor sigaretten. Dat leverde Kyriakides tot twee keer toe een lawine aan berichten op.

Begin dit jaar was Lubach een nagel aan de doodskist van #RUMAG. Hij liet zien dat het socialemediamerk vooral een geldmachine voor de eigen portemonnee is. De komische teksten op truien en mokken die het merk verkoopt, zijn niet zelfbedacht, maar doorgaans gejat van Engelstalige sites. Lubach bedacht zijn eigen komische tekst en haalde daarmee tonnen op voor het Rode Kruis.

Het meeste opzien baarde hij met de uitzending over de ‘fabeltjesfuik’, waarin hij gehakt maakt van sociale media. Zijn heldere analyse hoe de platforms meewerken aan de verspreiding van desinformatie opende veel mensen de ogen.

Call out-accounts

Het is onduidelijk wie er achter de verschillende call out-accounts zitten en het zijn er meerdere, maar ze zijn dit jaar zeker van invloed geweest. De trend is voortgekomen uit #MeToo en staat ook bekend als cancel culture. Op verschillende socialemedia-accounts werden misbruikers met naam en toenaam bekendgemaakt. Dit keer ging het niet om belangrijke Hollywood-producenten, maar om mensen met een machtspositie die zich misdroegen op scholen, in theatergezelschappen, bedrijven, et cetera. Op diverse accounts op Twitter en Instagram werden de misbruikers ­publiekelijk aan de schandpaal genageld. Slachtoffers voelden zich hierdoor gesterkt om zich ook uit te spreken. Maar er kwam ook veel kritiek op de accounts, omdat er geen ruimte zou zijn voor tegenspraak of wederhoor. De meeste accounts werden door het jaar heen dan ook weer gesloten of stilgelegd.

#callout

Tussenkunstenquarantaine

Ook als niet-bekende Nederlander kun je veel invloed krijgen op het dagelijkse leven van mensen. Dat is de kracht en de charme van sociale media. Zo bedacht de 31-jarige Anneloes Officier het account Tussenkunstenquarantaine. Toen de sneltrein van het dagelijkse leven in maart van dit jaar krakend en piepend tot stilstand kwam, verveelden we ons te pletter en gingen we op zoek naar nieuwe activiteiten. Corona bleek een impuls voor de creativiteit. Op zowel het account als onder de hashtag #tussenkunstenquarantaine verschijnen dagelijks berichten, die je kunnen opvrolijken.

De opdracht is om thuis je favoriete kunstwerk na te maken met alledaagse attributen. Photoshoppen is ten strengste verboden. Zo verschenen in de donkerste dagen van de coronacrisis op Instagram opeens de prachtigste replica’s van ‘Het meisje met de parel’ van Johannes Vermeer, ‘De schreeuw’ van Edvard Munch en parodieën op aan de muur geplakte bananen van Maurizio Cattelan. Mensen gingen thuis aan de slag met pannen, gordijnen, kinderen en huisdieren. Voor ‘doomscrollers’, mensen met een tijdlijn vol treurig nieuws, was en is het nog steeds een vrolijke en fleurige afwisseling. Het account heeft inmiddels meer dan 270.000 volgers en onder #tussenkunstenquarantaine zijn al zo’n 70.000 berichten gedeeld.

Rapper Akwasi

Een ander groot thema van dit jaar was #blacklivesmatter. Rapper Akwasi Owusu-Ansah (1988) werd in Nederland zo’n beetje de ambassadeur van de beweging tegen institutioneel racisme. Al eerder had hij zich over het onderwerp uitgesproken, maar tijdens de grote, spontane demonstratie in Amsterdam na het overlijden van de Amerikaan George Floyd, nam hij ­helemaal stevig stelling: “Als ik een Zwarte Piet zie, trap ik hem in zijn gezicht”. Later nam hij afstand van die uitspraak, maar de toon was gezet. Dit debat was vastgelopen, en de tijd voor subtiliteit is voorbij, meende Akwasi. Dus hij mengde zich actief en multimediaal in het publieke debat via zijn instagramaccount, in dagbladen, talkshows en op de radio. Hij richtte een nieuwe omroep op: Zwart. Inmiddels zijn de benodigde 50.000 leden binnen en is omroep Zwart goed op weg om als aspirant-lid toe te treden tot het publieke bestel.

Akwasi neemt afstand van de uitspraken die hij in juni deed over Zwarte Piet tijdens zijn toespraak op de Dam. Vrijdag werd bekend dat het Openbaar Ministerie hem niet vervolgd vanwege zijn 'opruiende' uitspraken omdat hij daar publiekelijk afstand van neemt. Dat doet de rapper in een verklaring op Instagram waarmee hij hoopt de kwestie te kunnen afsluiten.Beeld ANP

Diederik Gommers

Arts en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care Diederik Gommers (1964) maakte dit jaar zijn debuut op Instagram. Voor corona hadden slechts weinigen van hem gehoord, maar sinds het begin van de pandemie zit hij bijna als stamtafelgast bij de verschillende praatprogramma’s. Na de beruchte uitzending van ‘Jinek’ waar hij in debat ging met influencer Famke Louise, besloot hij ook een Instagram-account aan te maken. Dankzij haar zag hij in dat je via het medium veel en vooral jonge mensen kunt bereiken. Pardoes lanceerde hij zichzelf daarmee tot influencer. Van nul tot meer dan 380.000 volgers in enkele dagen tijd, veel Instagrammers kunnen slechts dromen van zo’n toename. 

Nu plaatst de Instagram-arts regelmatig vrolijke foto’s van zichzelf. Spittend in de tuin, wandelend door het Hollandse landschap met een absurde gele capuchon op zijn hoofd. Enigszins belachelijk en daardoor tegelijk ontwapenend. Terloops vertelt hij hoe het in het ziekenhuis is, waar helaas weinig positiefs te melden valt de laatste weken. Gommers en zijn account blijven er vrolijk onder. Zelfs toen hij zijn invloed onderschatte en Ajax-minnend Nederland over zich heen kreeg door in een foute Feyenoord-kersttrui te poseren. Vast een beginnersfoutje.

Thierry Baudet

Na de escalatie in het bestuur van Forum voor Democratie, lachte voorzitter Thierry Baudet (1983) in zijn vuistje. Zijn partijgenoten hadden het slot van de deur van het partijkantoor vervangen, “maar ik heb de wachtwoorden van de sociale media-accounts”, twitterde hij. Eerder had het bestuur hem gedwongen op te stappen na een ruzie over antisemitische uitlatingen, maar Baudet had meer noten op zijn zang. Met het mediaoffensief dat op het tumult volgde, lukte het hem om zijn partij terug in handen te krijgen en waren het juist de dissidenten die werden gedwongen op te stappen. Baudet bedacht een bindend referendum waarin de ­leden mochten bepalen of hij toch mocht aanblijven als voorzitter. Terwijl de partij verder leegliep, wist de vrolijk voorttwitterende Baudet de mening van zijn overgebleven partijgenoten zo te bespelen dat hij met grote meerderheid van stemmen opnieuw tot voorzitter werd verkozen. Daarmee bewijst Baudet dat in deze tijd sociale media belangrijker zijn dan een partijkantoor.

Gravin Eloise .Beeld ANP

Eloise van Oranje

De dochter van prins Constantijn en prinses Laurentien kun je met recht een ‘gravinfluencer’ noemen. Sinds deze zomer heeft Eloise van Oranje (2002) het felbegeerde blauwe vinkje van Instagram achter haar naam staan en daarmee de erkenning dat ze de enige echte is. Eloise is van alle royals het actiefst op Instagram en heeft inmiddels meer dan 217.000 volgers. Ze deelt vooral vrolijke plaatjes van zichzelf in hippe outfits en soms doet ze een Q&A, waarin ze vragen van volgers beantwoordt. “Mijn leven is eigenlijk heel normaal.” Maar dat heel ‘normale leven’, spreekt voor veel van haar volgers, en zeker meisjes van haar leeftijd, enorm tot de verbeelding. Al haar posts liggen dan ook onder een vergrootglas. Dat ze toestemming heeft gekregen om zich lekker uit te leven op sociale media, is dan ook best bijzonder. Haar nichtje Alexia wil dat ook al tijden, maar dat kan ze voor­lopig op haar buik schrijven. Zowel haar ouders als de Rijksvoorlichtingsdienst zijn ertegen en telkens als ze onder een andere naam een nieuwe poging waagt, wordt het account weer offline gehaald. Eloise weet ­inmiddels wel wat ze wel en niet kan delen, zegt ze zelf. En haar volgers smullen van de dagelijkse beslommeringen van de gravin.

De jury bestaat uit Trouw-redacteuren Heleen Bastiaanse en Nienke Schipper, en socialemediawatchers Kelli van der Waals en Doortje Smithuijsen. Stemmen kan van tot en met 30 december op trouw.nl/influencervanhetjaar

Lees ook:

Hoe Instagram van onschuldig medium vol make up-tutorials een podium voor maatschappelijk debat werd

Influencers zijn sinds corona niet meer weg te denken uit het maatschappelijke debat, betoogt Doortje Smithuijsen. Ieders mening kan nu gehoord worden, met dank aan sociale media.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden