TaalPeter-Arno Coppen

Wie is de mol nou eigenlijk echt?

Als ik bepaalde media mag geloven houdt heel Nederland zich deze week nog bezig met de vraag ‘Wie is de mol?’ Nu heb ik natuurlijk de afgelopen jaren niet onder een steen geleefd, dus ik weet waar dit programma over gaat, maar anderzijds ben ik net iets te wereldvreemd om hier op een andere dan taalkundige manier over te kunnen speculeren.

Gezien het programmaformat moet je de vraag ‘Wie is de mol?’ interpreteren met ‘wie’ als onderwerp en ‘de mol’ als naamwoordelijk deel van het gezegde. Daarmee krijg je een zogeheten identificerende vraag: iemand heeft blijkbaar bepaalde eigenschappen die hem of haar ‘de mol’ maken, en de vraag is dan om de persoon met die eigenschappen te identificeren.

Zieleroerselen

Strikt genomen is er nog een tweede betekenis van die vraag, namelijk die met ‘de mol’ als onderwerp. In dat geval weet je al wie de mol is, en de vervolgvraag is dan: ‘Die mol, wie ís dat nou eigenlijk echt?’ Met andere woorden: wat zijn de nadere persoonskenmerken van degene die de mol is? Deze betekenis staat in de serie zelf natuurlijk niet op de voorgrond, maar wel in latere programma’s, waarin de als mol geïdentificeerde persoon haar of zijn hele zieleroerselen mag blootleggen.

Die twee betekenissen kun je duidelijker maken door het vraagwoord te vervangen en de zin in een bijzin te zetten. Dan krijg je bijvoorbeeld: ‘We weten dat iemand de mol is’ (‘iemand’ is onderwerp) en ‘We weten dat de mol iemand is’ (namelijk iemand met een persoonlijkheid en allerlei interessante eigenschappen). Die laatste volgorde is de betekenis met ‘iemand’ als naamwoordelijk deel van het gezegde, het zinsdeel waarin eigenschappen van het onderwerp uitgedrukt worden. 

Het interessante is, dat zo’n vraag als ‘Wie is de mol?’ dus in feite dubbelzinnig is, en dat we per context automatisch de juiste betekenis kiezen en de andere niet meer zien.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden