Inclusiviteit

Wie een Oscar wil winnen, moet straks buiten de lijntjes kleuren. Is het medicijn erger dan de kwaal?

De Koreaanse regisseur Bong Joon Ho won dit jaar twee Oscars voor Parasite, een satirische film over de toenemende klassenverschillen  in zijn land. Beeld REUTERS
De Koreaanse regisseur Bong Joon Ho won dit jaar twee Oscars voor Parasite, een satirische film over de toenemende klassenverschillen in zijn land.Beeld REUTERS

Omdat in Amerika de vertegenwoordiging van verschillende groepen voor én achter de camera een duwtje nodig heeft, kwam de Academy deze week met nieuwe diversiteitsrichtlijnen. Die gaan ver.

Om een situatie zoals in 2016 te voorkomen, toen er onder de twintig nominaties voor beste acteurs en actrices geen enkele gekleurde kandidaat zat, gaan er vanaf 2024 andere spelregels gelden bij de Oscars. Producties die in aanmerking willen komen voor de Oscar voor Beste Film zullen vanaf dan aan minimaal twee van de vier nieuwe standaarden moeten voldoen. Die standaarden hebben betrekking op representatie, creatief leiderschap achter de schermen, het aanbod van leer- en stageplekken, en diversiteit op afdelingen als marketing en distributie.

Het komt erop neer dat er in het productieproces meer ruimte moet komen voor ondervertegenwoordigde groepen zoals vrouwen, LHBTQ+’ers, mensen met een handicap of beperking en minderheidsgroepen. Dat geldt zowel voor het werk achter de schermen als ervoor. Minstens één van de hoofdrollen of belangrijke bijrollen moet worden vertolkt door acteurs uit een ondervertegenwoordigde etnische groep (bijvoorbeeld Aziatisch, Afro-Amerikaans of Hawaiiaans). En, zeer opmerkelijk: de belangrijkste verhaallijn moet om zo’n ondervertegenwoordigde groep draaien. Dat is nogal wat. De Academy die voorschrijft dat het verhaal over een vrouw of transgender moet gaan, of iemand met een kleur of handicap.

Niet meer door de beugel

Een recente Oscarwinnaar als ‘Moonlight’, een ontroerend coming of age-drama over een zwarte, homoseksuele jongen in Miami, voldoet prima. Hetzelfde geldt voor het slavernijdrama ‘Twelve Years a Slave’, in 2013 goed voor de Oscar voor Beste Film. Maar passen we de nieuwe richtlijnen toe op een aantal klassiekers, dan zou de heerlijke Hitchcock-thriller ‘Rebecca’ nooit hebben gewonnen, en het oorlogsdrama ‘Casablanca’ met Humphrey Bogart en Ingrid Bergman evenmin. Nu was het ook wel een beetje vreemd dat die laatste film in de Marokkaanse stad speelde, maar dat je daar in het drama nauwelijks iets van merkte. Casablanca diende slechts als decor.

En er zouden nog veel meer vroegere Oscarwinnaars niet meer door de beugel kunnen. Wat te denken van klassiekers uit de jaren zeventig als Francis Ford Coppola’s maffia-epos ‘The Godfather’ en Woody Allens New Yorkse relatiekomedie ‘Annie Hall’. Ook de ultieme tranentrekker ‘Kramer vs Kramer’, waarin Meryl Streep en Dustin Hoffman na hun scheiding ruziën over het voogdijschap van hun zoontje, zou volgens de nieuwe Academy-standaard te wit zijn.

En we hoeven niet eens terug naar de jaren zeventig. Ook een recente Oscarwinnaar als ‘Birdman’, met Michael Keaton als de acteur die zijn rentree probeert te maken op Broadway, voldoet niet volgens de nieuwe richtlijnen: er is geen kleur te bekennen in het acteursensemble. De Koreaanse kruidenier maakt geen onderdeel uit van de belangrijkste cast.

Dat de nieuwe standaard de komende jaren diversere films zal opleveren die een reëlere afspiegeling vormen van de wereld waarin we leven, staat wel vast. Maar dat de organisatie achter de Oscars zich nu ook bemoeit met de belangrijkste verhaallijn, die geënt zou moeten zijn op raciale of etnische groepen, vrouwen, gehandicapten of LHBTQ+’ers, dat is een behoorlijke stap. De vrees is dat het politieke correctheid in de hand werkt. Maar misschien gaan we, en dat is natuurlijk de hoop, verhalen over ondervertegenwoordigde groepen wel heel normaal vinden. Juist door hun alomtegenwoordigheid.

‘Ik vraag me af of het medicijn niet erger is dan de kwaal’

Regisseur Martin Koolhoven

Regisseur Martin Koolhoven snapt wel dat de Academy wil streven naar meer diversiteit, maar hij betwijfelt of het stellen van diversiteitseisen het juiste middel is. “Het levert krankzinnige situaties op. Dan moeten we iedereen gaan registreren op kleur, etnische achtergrond en geaardheid. Dat zijn privézaken.” Zelf ontdekte hij bij toeval bij de tweede film die ze samen maakten dat zijn productiedesigner homoseksueel is. “Ik vraag me af of het medicijn niet erger is dan de kwaal.” Hij vreest dat het ten koste gaat van creativiteit en artisticiteit.

Koolhoven won met zijn western ‘Brimstone’ diverse prijzen, en werd vertoond op het filmfestival van Venetië. Hoewel Brimstone een witte productie lijkt, is deze toch heel divers, zegt hij. “De hoofdrol is in handen van een vrouw en achter de schermen was veel diversiteit.” Maar tien nominaties voor een witte-mannen-maffiafilm als ‘The Irishman’, zou niet meer kunnen. Volgens Koolhoven zijn de diversiteitseisen vooral ‘windowdressing’. “Er is al veel aan het veranderen in Hollywood. Zo kreeg de Academy in 2013 een zwarte vrouw als voorzitter (inmiddels opgevolgd door een witte man, red.) en die heeft vanaf het begin ingezet op diversiteit.”

‘Ze hebben hun kans gehad, maar ze pakten hem niet’

Actrice Romana Vrede

Romana Vrede vindt de maatregelen die de Academy dinsdag bekendmaakte fantastisch. “Misschien dat het niet nodig zou zijn als filmmakers uit zichzelf zouden streven naar diversiteit. Maar dat doen ze niet.” Volgens haar is het een vorm van privilege als je nooit rekening hebt hoeven houden met wie je bent, welke kleur je hebt of waar je vandaan komt. “We zien in films en op televisie nog steeds een Shakespeareaanse kijk op mannen, vrouwen, kleur en geaardheid. Ik ben er klaar mee.”

Vrede vindt het ‘hoog tijd’ om eisen te stellen. Ze hoopt dat de bestaande witte-mannen-cultuur in Hollywood hiermee wordt doorbroken en dat filmmakers nu echt rekening gaan houden met diversiteit. “Dat ze aan het begin van een productie al nadenken over welk verhaal ze willen vertellen, waarom en vooral hoe.” Natuurlijk is het absurd dat diversiteit in films geen vanzelfsprekendheid is en dat zo’n maatregel kennelijk nodig is, zegt ze. “Maar het is net zoals dat er in de wet staat dat je niemand mag vermoorden. Eigenlijk is het ook heel raar dat je dat moet vastleggen.”

Correctie 10-09: In een eerdere versie stond dan de film Brimstone een Gouden Leeuw won op het filmfestival van Venetië. Dit is niet het geval. Zijn film is wel in Venetië vertoond. Verder is toegevoegd dat de zwarte vrouw die in 2013 voorzitter werd van de Academy inmiddels is opgevolgd door een witte man - die het door haar ingezette beleid dus voortzet.

Lees ook:

Bijna een eeuw lang waren de Oscars een exclusief Amerikaans feestje

Dat een buitenlandse film de Oscars voor de beste film en beste regisseur zou winnen, zoals het Zuid-Koreaanse ‘Parasite’ dit jaar als eerste lukte, was in de jaren vijftig volstrekt ondenkbaar, schreef Paul van der Steen eerder dit jaar in zijn column Deja Vu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden