AfghanistanPersvrijheid

Wie durft er nog verslag te doen vanuit Afghanistan?

Journaliste Zahra Nabi neemt foto's van Taliban bij een checkpoint in Kaboel. Beeld Hollandse Hoogte / The New York Times Syndication
Journaliste Zahra Nabi neemt foto's van Taliban bij een checkpoint in Kaboel.Beeld Hollandse Hoogte / The New York Times Syndication

Het is gevaarlijk voor journalisten in Afghanistan, veel buitenlandse correspondenten zijn gevlucht. Voor informatie zijn media veelal aangewezen op lokale verslaggevers, maar ook die lopen grote risico's. Wie kunnen hun werk nog doen?

Met gevaar voor eigen leven interviewde verslaggeefster Beheshta Arghand dinsdag een Talibanwoordvoerder op tv-zender Tolonews. Beelden van het interview gingen snel de wereld rond, want veel vrouwelijke journalisten zijn van de buis verdwenen sinds de Taliban Kaboel hebben overgenomen.

De Taliban hebben gezegd dat mannelijke én vrouwelijke journalisten vrij hun werk kunnen blijven doen. Maar een week geleden moesten al 1200 journalisten in Afghanistan stoppen. Vooral veel vrouwen zijn bedreigd en zitten gedwongen thuis, meldt de Internationale Federatie van Journalisten.

Iedere dag een andere route naar het werk

Arghand is niet de enige uitzondering. De Afghaans-Australische nieuwslezeres Yalda Hakim hield het hoofd koel toen een Talibanlid dinsdag onverwacht inbelde tijdens de uitzending. En ook de Afghaanse journaliste Anisa Shaheed gaat door, al zegt ze tegen de BBC iedere dag een andere route naar werk te moeten nemen vanwege het gevaar. Haar grote angst is dat het land afkoerst op eenzelfde bewind als twintig jaar geleden.

De signalen zijn er. Buiten de hoofdstad zijn veel media onder druk gestopt of overgegaan op propaganda. Een radiostation in Kandahar is omgedoopt tot Voice of Sharia, de naam van de enige toegestane zender toen de Taliban tussen 1996 tot 2001 over Afghanistan heersten, meldt Verslaggevers Zonder Grenzen.

In Kaboel kan er iets meer. De Australische filmmaker Jordan Bryon doet daar verslag met een werkvergunning van de Taliban. “Van wat ik heb begrepen, kun je met zo’n vergunning reizen, filmen en interviewen”, vertelt Adrian Roling, plaatsvervangend chef buitenland van de NOS. “Zeker in het centrum van de stad, waar de machtsstructuur van de Taliban het sterkst is, kun je redelijk je werk doen. Maar ik weet niet of dat zo blijft.”

Burgers plunderen auto's

Bryon is een van de laatste freelancers die de NOS in Kaboel heeft rondlopen. Veel buitenlandse journalisten zijn het land ontvlucht. Ook sommige lokale collega's proberen inmiddels het land uit te komen. De onderstaande video die Bryon woensdag deelde op Instagram laat goed zien hoe gevaarlijk de tocht naar het vliegveld is geworden.

In het filmpje beklimmen Afghaanse burgers de muur aan de militaire kant van het vliegveld. Door cirkels van prikkeldraad boven het beton zijn staarten van vliegtuigen te zien. Wanneer er een schietpartij uitbreekt tussen Talibanstrijders en Amerikaanse militairen, plunderen sommige burgers de auto’s in de rij voor het vliegveld. Een groepje jongens ruziet om een gestolen accu.

“Wij krijgen updates over de veiligheid daar, maar de situatie wisselt per uur”, vertelt Jantine van Herwijnen van Free Press Unlimited (FPU). Zij heeft met verschillende organisaties een lijst samengesteld van Afghanen om met spoed naar Nederland te evacueren.

Geen voedsel of water meer in de safehouses

De lijst bestaat uit vijftien zogenoemde fixers – vertalers, chauffeurs, cameramensen en anderen die Nederlandse journalisten hebben bijgestaan in de regio – en zestig gezinsleden. “Zij staan hoog op de lijst bij onze overheid. Er is al ontzettend veel gedaan om ze te evacueren. De onveilige tocht naar het vliegveld is het probleem”, aldus Van Herwijnen.

FPU heeft ook Afghaanse journalisten en fixers helpen onderduiken op zwaarbewaakte geheime adressen binnen Kaboel. “Sinds februari hebben we 47 mensen geholpen aan een safehouse. Voor het moment zitten die daar veilig, maar het is moeilijk geworden er nog journalisten naartoe te brengen zonder dat de locatie bekend wordt. De Afghaanse partner met wie we dit doen, wordt inmiddels ook bedreigd.

“Ondertussen is er in de safehouses geen eten of water meer. We kijken of we geld ernaartoe kunnen krijgen. Op dit moment is het onmogelijk iets naar Afghanistan over te maken. Maar ook dat kan ieder moment weer veranderen.”

‘Einde van de onafhankelijke journalistiek’

De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) hielp bij het samenstellen van de lijst met fixers. Als die eenmaal zijn geëvacueerd, hoopt NVJ-voorzitter Thomas Bruning dat Nederland noodvisa gaat verstrekken aan meer lokale journalisten die niet veilig zijn in Afghanistan.

“Het siert Afghaanse journalisten enorm dat ze de pennen en camera's weer oppakken”, zegt Bruning, “maar qua risico's zijn ze niet te benijden. Heel veel journalisten zijn in het verleden door de Taliban te grazen genomen.”

Bruning vreest dat de Taliban veel vooruitgang in Afghanistan ongedaan willen maken. “Er zijn de afgelopen jaren behoorlijk onafhankelijke nieuwsmedia in het land van de grond gekomen. En vrouwen konden eindelijk overal meedoen. Gisteren waren al die zenders nog vrij en zichtbaar. Nu heerst er een regime dat in alles uitstraalt een einde te willen maken aan die onafhankelijkheid.”

Lees ook:

Het systeem in Afghanistan bleek ineens heel breekbaar

De VS probeerden met hun stille vertrek uit Afghanistan een ‘Saigon-moment’ te voorkomen, maar kregen iets dat toch veel leek op een tweede Vietnam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden