TaalTon den Boon

Wie blut heet te zijn, kan nu ook prima ‘een blut mens’ worden genoemd

Wie blut is, heeft geen rooie cent meer, maar kun je zo iemand ‘een blutte persoon’ noemen? Die vraag rees bij een Trouw-lezer bij het zien van de krantenkop ‘Indiase politie redt zes blutte toeristen uit zelfisolatie in grot’. Een ‘heel apart gebruik van blut’, vindt hij en Van Dale geeft hem vooralsnog gelijk. Het woordenboek beschrijft blut namelijk als een predicatief bijvoeglijk naamwoord. Die typering suggereert dat blut uitsluitend voorkomt in contexten als ‘ik ben blut’ of ‘hij lijkt, schijnt blut te zijn’, dus als onderdeel van een naamwoordelijk gezegde.

De praktijk is anders. In 2004 heeft Trouw het al over ‘een blutte en onterfde charlatan’, maar elders zijn er oudere vindplaatsen. Zo heeft Het Parool het in 1995 over de ‘blutte Europese adel’ en schrijft de Volkskrant in 1985 over ‘blutte bijstandsmoeders’. Al in 1932 – de Grote Depressie is net begonnen – heeft de Nieuwe Tilburgsche Courant het over ‘een blutte maatschappij’.

Hoe kaler, hoe royaler

De lezerspost maakt duidelijk dat lang niet alle taalgebruikers vertrouwd zijn met dit attributieve gebruik van blut, maar het grote aantal vindplaatsen rechtvaardigt wel een aanpassing van het lemma blut in Van Dale.

Blut dateert overigens uit de achttiende eeuw en is ontstaan als variant van bluts, dat letterlijk ‘kaal’ betekent, maar figuurlijk wordt gebruikt met de strekking ‘alles verloren hebbend bij het gokken of spelen’. Bluts (en daarmee ook blut) wordt beschouwd als een variant van bloot, dat in het Middelnederlands niet alleen naakt betekent, maar ook zonder bezit, oftewel berooid en behoeftig.

Armoede wordt wel vaker geassocieerd met naakt- of onbedektheid, want net als bloot betekent kaal letterlijk ‘niet (met haar, met kleding) bedekt’, maar figuurlijk ‘arm’, zoals onder meer blijkt uit het oude spreekwoord ‘hoe kaler, hoe royaler’: hoe minder iemand bezit, hoe meer hij uitgeeft.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden