Review

Wetenschap is Duits, westers en mannelijkTOP-100

John Simmons: The Scientific 100. Carol Publishing Group, Secaucus, New Jersey; geb., 504 blz. - ¿ 79,-.

En daarmee is het bewijs geleverd: de vaderlandse wetenschap boert achteruit. In de top-100 van wetenschappers aller tijden immers scoren we nog drie vermeldingen. Dat is de helft meer. Ten overvloede: de drie onderzoekers in kwestie zijn al jaren dood.

A ranking of the most influential scientists, past and present luidt de ondertitel van The Scientific 100 van de Amerikaanse publicist John Simmons. Dé top-100 aller tijden kun je het niet noemen, want wie is nu helemaal John Simmons, maar een top-100 is het wel. En dat is genoeg, dit soort lijsten is onweerstaanbaar.

Wie staan er allemaal op? En op welke plaats? Ken ik ze? En: ben ik het er mee eens? Wat voor onzinnige conclusies - zie de aanhef van dit verhaal - kun je eruit trekken?

The Scientific 100 is meer dan een lijst, het is een boek. Een leuk boek. Korte, aardig geschreven portretten volgen elkaar in rap tempo op. Het is een naslagwerk, en als geheel geeft het ook nog een aardig totaalbeeld van de geschiedenis van de wetenschap. Maar daar gaat het natuurlijk niet om.

In een flinterdun voorafje schrijft Simmons dat hij bij de samenstelling van de uitgave ook de breedte van de wetenschap wilde demonstreren. De ontwikkeling: de meest recente cracks komen pas later in het boek aan bod, staan dus doorgaans wat lager. En dat de lijst zíjn keuze is. Kritiek, kortom, is mogelijk. Het boek verkoopt toch wel.

Ter zake. Drie Nederlanders telt hij dus, de hitlijst van John Simmons: Christiaan Huygens op 40, Antoni van Leeuwenhoek op 55 en Heike Kamerlingh Onnes op 61. En daarmee nemen we een bescheiden, met Rusland en Zwitserland gedeelde zevende plaats in.

Wetenschap is Duits: zevenentwintig namen uit de top-100 aller tijden werden in Duitsland geboren. Negentien verlieten de wieg in de Verenigde Staten, en verder tellen we achttien Britten, tien Fransen en vijf Italianen en vijf Oostenrijkers.

Wetenschap is westers: tachtig van de honderd toppers turven we onder Europa, negentien als gezegd onder Amerika, wat er één overlaat. Ernest Rutherford, op 19, kwam uit Nieuw-Zeeland.

En wetenschap is mannelijk. Op de lijst staan welgeteld drie vrouwen. Hoogste genoteerd is Marie Curie, op 26. Lynn Margulis staat 80. (Directeur Piet Borst van het Nederlands Kankerinstituut, vorige week door het weekblad Elsevier om commentaar gevraagd, wilde haar óók nog schrappen.) Gertrude Belle Elion staat 85.

Kén ik ze? Veertien van de honderd zijn nog niet dood. Nummer één op die deellijst is Francis Crick (33). Zijn maatje James Watson, ook nog in leven, vinden we terug op 49. Margulis leeft. En Elion. De andere tien die we nog de hand kunnen schudden zijn: Murray Gell-Mann (45), Sheldon Glashow (48), Stephen Hawking (54), Hans Bethe (58), Ernst Mayer (65), Noam Chomsky (71), Frederick Sanger (72), Claude Lévi-Strauss (79), Edward O. Wilson (83) en Edward Teller (88).

Ben ik het er mee ééns? Trofim Lysenko, al is het dan op 93, zal weinig instemming ontvangen.

Een heter discussiepunt is de verdeling over de disciplines. De indeling is soms moeilijk te maken, tot voor een eeuw of wat was een wetenschapper van alles, maar tot op hoogte is categorisering te doen. Vijf psychologen telt de lijst, twee antropologen en één taalkundige. De rest is in ieder geval bèta. Achttien zijn medicus, tweeëntwintig bioloog en drieëndertig natuurkundige.

Dat brengt ons op de belangrijkste vraag. Wie staan er in de topdrie? In volgorde: Isaac Newton, Albert Einstein en Niels Bohr. Een Brit, een Duitser en een Deen. Drie fysici, de triomf van het reductionisme, zullen we maar zeggen.

Of: wetenschap is natuurkunde. De toptien ziet er verder als volgt uit: Charles Darwin (4), Louis Pasteur (5), Sigmund Freud (6), Galileo Galilei (7), Antoine Laurent Lavoisier (8), Johannes Kepler (9) en Nicolaus Copernicus (10).

Op honderd, dood en dus nogal bedreigd, staat Archimedes. Maar waar is die andere Griek? In een nawoord (Inexcusable omissions, honorable mentions and also-rans - zo'n kop laat zich haast niet vertalen) dekt Simmons zich nog wat verder in. Hij noemt nog eens vijftig namen. Daar vinden we een keur aan geleerden die we misten op de lijst. Zoals Aristoteles. En René Descartes, om er nog één te noemen. En een vierde Nederlander: Hugo de Vries.

Allemaal flauwekul? Simmons heeft voor zijn keuze één heel sterk sterk argument. Je kunt twisten over omdraaien van de nummers 3 en 4, Niels Bohr en Charles Darwin, schrijft hij in het voorafje. Of over een verwisseling van Gustav Kirchhoff (57) en Herman von Helmholtz (63). Maar dat zijn marginale veranderingen. In essentie zou iedereen, mocht hij het uitproberen, in de buurt van deze volgorde uitkomen. Neem de proef op de som. Draai de lijst maar eens om. Dát kan echt niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden