Nipkowschijf

Weten hoe het werkelijk was op het hoogtepunt van de virusuitbraak? Kijk naar #Frontberichten

Een still uit de tv-serie #Frontberichten, die genomineerd is voor de Nipkowschijf.Beeld Trouw

Het programma #Frontberichten is pure reality-tv gemaakt door de mensen in cruciale beroepen zelf én een van de drie genomineerden voor de Nipkowschijf die morgen wordt uitgereikt.

“Ik voelde dat er iets groots op ons afkwam”, zegt regisseur Geertjan Lassche. Al in de eerste week van de lockdown besloot hij een documentaire te maken over de mensen die direct met het nieuwe coronavirus te maken kregen. Niet de mediagenieke deskundigen die aan elke talkshowtafel opdoken, maar de gewone mensen in cruciale beroepen. “Het werd al vrij snel duidelijk dat zij in deze crisis de hoofdrol zouden gaan spelen.” Maar eerdere ervaringen leerden Lassche dat filmen in ziekenhuizen een ‘mission impossible’ is. 

Dus verzon hij een list: hij vroeg ic-verpleegkundigen, verpleeghuismedewerkers en artsen om zichzelf tijdens hun werk te filmen en monteerde al die amateurfilmpjes aan elkaar tot het dagelijkse bulletin ‘#Frontberichten’. Een gouden vondst volgens de jury van de Nipkowschijf, de belangrijkste jaarlijkse televisieprijs in Nederland.

Zijn programma #Frontberichten is genomineerd voor de Nipkowschijf omdat ‘het rechtstreeks verslag deed vanuit de loopgraven’, schrijft de jury. Dat de hoofdrolspelers geen ervaring hadden met filmen of verslaggeving bleek juist heel goed te werken. Er was geen script of plan en daardoor werden het eerlijke verhalen van mensen die dagelijks werden geconfronteerd met de harde nieuwe werkelijkheid.

Terwijl de rest van opgehokt Nederland via de media probeerde te begrijpen wat er speelde, deden de vloggers in #Frontberichten verslag vanaf de eerste rij, de frontlinie. Het programma, dat van 20 maart t/m 31 mei dagelijks te zien was op NPO 2, kreeg al snel lof toegezwaaid vanwege de actualiteit en omdat het precies signaleerde waar de knelpunten zaten. “In de spannende tijd waren wij de massamedia ongeveer drie dagen voor. Ik denk dat wij als een van de eersten in de gaten hadden dat het mis ging in de verzorgingshuizen”, zegt Lassche. Samen met zijn team, dat vanuit huis opereerde, selecteerde hij dagelijks onder grote druk de beste fragmenten. 

Mensen in cruciale beroepen als verpleegkundige of uitvaartondernemer filmden met hun eigen smartphone wat ze deden en vertelden hoe ze zich voelden. Een kaartje van Nederland op de achtergrond toonde waar het filmpje was opgenomen. Beelden van zorgmedewerkers ingepakt in beschermende kleding, als marsmannetjes struinend door de donkere nacht of een verstild ziekenhuis. Medewerkers in de gehandicaptenzorg tussen de eenzame bewoners van een woongroep waar geen bezoek mag komen. Maar ook ov-schoonmaker Mike die trots laat zien hoe zijn bus weer blinkt.

Vertwijfeld

Zo werd de serie al meteen een historisch document dat precies laat zien hoe het land het hoogtepunt van de virusuitbraak doorstond. De onzekerheid in het begin. Tenten met medische apparatuur worden uit de grond gestampt, afdelingen in ziekenhuizen omgebouwd tot intensive care. In Geldrop vraagt anesthesiemedewerker Kim zich vertwijfeld af wat er op haar afkomt. “Nu staat iedereen er nog positief in, maar hoe is het over drie weken? Hoe houden we het vol?”

Als rond 7 april het aantal ic-opnames een hoogtepunt bereikt, wordt duidelijk hoe grillig het verloop van de ziekte kan zijn. Zorgpersoneel ziet dagelijks hoe mensen eenzaam sterven in een onbekend ziekenhuis. Zo krijgt in Almelo verpleegkundige Ellen te horen dat een vrouw met wie het slecht ging, is overleden. “Soms gaat het heel snel, maar iemand die de verkeerde kant op lijkt te gaan, kan ook opeens weer opknappen. Het is heel spannend.” Kim heeft een ‘dipje’ als ze hoort dat haar patiënt die best goed leek te gaan, toch is overleden. “Die ziekte loopt soms zo raar, je kunt er eigenlijk niets van zeggen. Ik heb wel even een traantje gelaten. Het is gewoon niet eerlijk. Dan voel je je echt machteloos.”

Aan het einde van de serie, het is inmiddels mei, is te zien hoe het leven weer op gang komt. Huisarts Young Kon vult in Amsterdam weer de lunchtrommels van zijn kinderen. Hij constateert dat er weer meer fietsers op straat zijn, terwijl hij over de zonovergoten grachten fietst. Volgens Maartje van de traumahelikopter zijn er weer meer ‘normale ongevallen’. Zij maakt zich zorgen over de toegenomen drukte. “We konden van de week niet eens landen. De beste behandeling is toch om de ziekte niet op te lopen.”

Bij het samenstellen van de afleveringen was het soms best lastig om de juiste toon te vinden, zegt regisseur Lassche. “Als wij vier dramatische vlogs kregen, dan konden dat ook vier opzichzelfstaande gebeurtenissen zijn, terwijl er in de rest van het land juist positieve geluiden waren.” Dat wilde niet zeggen dat die representatief waren voor de situatie in het land. “We probeerden elke aflevering af te sluiten met een hoopvol bericht.” Dat was zeker in het begin best een gok, want niemand wist waar het naar toeging. “We waren allemaal wel een beetje bang voor Italiaanse toestanden.”

Minder spontaan

Inmiddels is de serie #Frontberichten afgerond. Lassche en zijn team hadden het gevoel dat ze er niets meer aan konden toevoegen. De vlogs werden minder spontaan en communicatieafdelingen van ziekenhuizen gingen zich er actief mee bemoeien. In het begin werden voorlichters behoorlijk zenuwachtig van het programma en sommige ziekenhuizen verboden hun medewerkers zelfs om mee te doen. “Dat maakt me nog steeds boos”, zegt Lassche. “Verregaande censuur.” Toen de ziekenhuizen lucht kregen van het succes ontstond er een andere dynamiek en zagen sommige ziekenhuizen het als een kans om reclame te maken. “Toen we de flessenhals eenmaal door waren, gingen de voorlichters zich er weer actief mee bemoeien. Dat was ook zo’n beetje het moment dat wij dachten ‘het is wel goed zo’.”

Psychiatrisch verpleegkundige Ellen Mulder.Beeld Trouw

Ellen Mulder, psychiatrisch verpleegkundige in Almelo

Ellen Mulder werd benaderd door een kennis die werkt bij BNNVara en was vanaf het begin betrokken bij het programma. Normaal staat ze als verpleegkundige op de psychiatrische afdeling, maar tijdens het hoogtepunt van virusuitbraak werd ze overgeplaatst naar de corona-afdeling. “Ik deed mee omdat ik wilde laten zien wat er echt aan de hand was. Als psychiatrisch verpleegkundige ga ik makkelijk bij de mensen aan het bed zitten voor een praatje. En dan hoor ik de echte verhalen.

“Een dame uit Brussel vermoedde dat haar oom bij mij op de afdeling lag en zij schreef dat ze er na het zien van het programma vertrouwen in had dat er goed voor hem werd gezorgd. Dat motiveerde me om door te gaan met de filmpjes. Ik had nooit verwacht dat mijn vlogs zoveel steun zouden bieden aan de naasten.

“Daarbij heeft het mijzelf ook geholpen om de dingen te verwerken. Als je ervaringen deelt is het minder zwaar. Net zoals wanneer je favoriete voetbalclub een doelpunt scoort, dan is het toch ook leuker als je met een hele bups op de bank zit om te juichen. Dat is met emoties net zo.

“In het begin vond ik het wel een beetje raar om opeens op televisie te zijn, maar gaandeweg dacht ik: ‘ik doe het gewoon’. Nee, ik ben geen echte vlogger, ik probeerde gewoon mezelf te zijn. Ik dacht van te voren wel na over wat ik wilde zeggen. Volgens mij heeft het programma wel bijgedragen aan het begrip voor de maatregelen. Het zou erg leuk zijn als het programma de Nipkowschijf wint.”

Huisarts Sjoerd Steendijk.Beeld Trouw

Sjoerd Steendijk, huisarts in de regio Zwolle

Inmiddels is het weer wat rustiger in de praktijk van Sjoerd Steendijk. “Er komen nu veel mensen met achterstallig onderhoud.” Tijdens het hoogtepunt van de virusuitbraak was het ook voor de huisartsen een drukke en onzekere tijd. Daarom vroeg zijn assistente Martine of zij als team ook konden meedoen met #Frontberichten. “Zij had het programma gezien en dat ging toen vooral over de ic’s en de ziekenhuizen. Ze dacht: ‘ho eens even, wij staan ook aan het front’. Zeker in de beginfase, toen alles nog moest opstarten en er een tekort was aan beschermingsmiddelen. Dat wilde ze graag laten zien. Toen ze mij vroeg of ik wilde meedoen zei ik direct ja.

“Wij kwamen bij de mensen thuis en daar zagen we veel erg zieke mensen, verdriet en leed. De meesten stuurde ik helemaal niet door naar het ziekenhuis. Omdat het nog niet zo ernstig was, of juist omdat ze al te ziek waren of zelf niet naar het ziekenhuis wilden. Soms konden we een patiënt alleen nog maar helpen met waardig sterven. Dat was emotioneel best belastend.”

Sommige diensten bestonden voornamelijk uit ‘schouwen’, het constateren van de dood. “Een keer had ik er drie achter elkaar, dat is echt heel naar. Toen dacht ik ‘wat gebeurt hier, in wat voor wereld ben ik beland?’ Dat wilde ik de mensen laten zien: dat het coronaverhaal niet in een ziekenhuis ver weg is, maar gewoon om de hoek.

“Lassche heeft met #Frontberichten echt een mooi overzicht gemaakt. Ik heb het gevoel dat ik mijn verhaal goed heb kunnen vertellen. Het was prettig dat mijn familie en vrienden konden zien wat ik allemaal meemaakte, en wat het werk van een huisarts eigenlijk inhoudt. Dat ze ook in het weekend en ’s nachts hard doorwerken. Mensen hebben daardoor meer begrip gekregen voor mijn werk. Daarbij heeft het opnemen en het verwoorden van wat ik meemaakte, mijzelf ook geholpen met het verwerken, als een soort evaluatie van mijn eigen emoties. En die waren echt, puur, niet bedacht. Normaal neem ik daar de tijd niet voor.”

Anesthesiemedewerker Kim Goudsmits.Beeld Trouw

Kim Goudsmits, anesthesiemedewerker in het St. Anna ziekenhuis in Geldrop

Kim Goudsmits werd vrijwel direct aan het begin van de crisis overgeplaatst van de operatiekamer naar de intensive care. De dochter van een collega vroeg haar verslag te doen van haar werk. “Ik wilde graag laten zien wat er speelde op mijn afdeling. De ic is best een eilandje waar eigen wetten en regels gelden.

“Aanvankelijk was ik bang dat ik er veel tijd mee kwijt zou zijn, maar dat viel best mee. Ik vertelde gewoon wat er in me opkwam en dat werkte. Ik heb nog wel even overleg gehad met de communicatie-afdeling van het ziekenhuis, maar die vonden het prima. Verder kreeg ik vooral veel complimenten, ook van medisch specialisten die zeiden: ‘Ja, zo is het echt’. Ik heb de redactie gevraagd om de patiënten die in beeld kwamen onherkenbaar te maken. 

“Het was een heel bijzondere periode, met veel saamhorigheid. Echt één voor allen en allen voor één. Ik ben wel even bang geweest voor Italiaanse toestanden, maar we streden samen voor hetzelfde doel. Dat was zo mooi, ik krijg er nog steeds kippevel van.

“Er was veel eenzaamheid op de ic, maar ik heb ook geprobeerd om leuke dingen te laten zien en positief te blijven. Bijvoorbeeld patiënten die mochten videobellen met het thuisfront. Soms kreeg ik vanuit de redactie vragen als ‘laat eens wat meer van de ic zien’. Een beetje sturing was wel prettig. Verder ben ik gewoon mezelf gebleven.

“Ik denk dat we met het programma wel een bijdrage hebben geleverd aan de bewustwording van Nederland over hoe ernstig de situatie was. Maar als ik dan nu beelden zie van drukke plekken, word ik wel een beetje boos en verdrietig.”

Een still uit de tv-serie #Frontberichten.Beeld Trouw

Nipkowschijf en Reissmicrofoon 2020

Behalve ‘#Frontberichten’ van BNNVara zijn ook de programma’s ‘Oogappels’, eveneens van BNNVara, en ‘Brieven aan Andalusië’ van de VPRO genomineerd.

Winkeldiefstal, een eerste dronkenschap, verliefdheid, pesterijen op school. De pubers in de dramaserie ‘Oogappels’ maken heel wat mee. Dat geldt ook voor hun ouders: ze zijn bijna allemaal gescheiden, krijgen nieuwe liefdes, maken goedbedoelde maar onhandige keuzes. Opvoeddilemma’s vormen de rode draad in deze serie van Will Koopman. Waar begint de privacy van pubers? Hoe pak je de seksuele opvoeding aan? Grootouders geven tussendoor commentaar. De Nipkowjury roemt de serie om zijn gelaagdheid en sterke cast (met o.a. Ramsey Nasr, Eva van der Gucht, Mike Libanon en Jeroen Spitzenberger). 

‘Met ‘Brieven aan Andalusië’ heeft Stef Biemans, de dichter onder de Nederlandse reisverslaggevers, een wonderschone serie gemaakt’, schrijft de Nipkowjury. De serie beschrijft het leven in Zuid-Spanje en is tevens een verslag van zijn eigen migratie, met vrouw en kinderen, vanuit Nicaragua. ‘Een van binnenuit verteld verhaal over liefde en onthechting.’

De jury onder leiding van Trouws tv-columnist Renate van der Bas maakt morgen de winnaar bekend. Dan ontvangt Matthijs van Nieuwkerk ook de Ere Zilveren Nipkowschijf.

Die dag wordt ook bekend wie de winnaar is van de radioprijs de Zilveren Reissmicrofoon. Genomineerd zijn Stefan Stasse (KRO-NCRV), Big Five (BNR Nieuwsradio) en Virus Verhalen (Podcast Radio Doc). Eerder werd al bekend dat de Ere Zilveren Reissmicrofoon 2020 is toegekend aan radiomaker Peter van Bruggen en dat deejay Sagid Carter van 3FM een speciale vermelding krijgt.

Kijk alle afleveringen terug via  www.bnnvara.nl/frontberichten.

Lees ook:

De mondkapjes gaan af; ‘Frontberichten’ stopt (tijdelijk?)

Frontberichten  is terecht genomineerd voor de Zilveren Nipkowschijf, schrijft tv-columnist Maaike Bos.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden