Review

Werner Herzog filmt op Antarctica de droevigste pinguïnscènes ooit

Belinda van de Graaf

’De poëtische, extatische waarheid’, dat is wat je volgens Werner Herzog krijgt als je de werkelijkheid een beetje ’intensiveert’, ’illumineert’, ’fabriceert’, oftewel: een handje helpt met je eigen fantasie. Zo opende hij zijn film ’Lektionen in Finsternis’ – over de brandende olievelden in Koeweit – ooit met een citaat van de zeventiende-eeuwse Franse filosoof Blaise Pascal, terwijl de zin eigenlijk van Herzog zelf kwam: ’Het einde van de wereld zal met net zo’n grote oerknal gepaard gaan als het begin’.

„De zin is van mij, maar had van Pascal kunnen zijn”, vertelde Herzog gisterochtend vrolijk in een volgepakt Tuschinski-theater in Amsterdam. De Duitse meesterfilmer – die al een tijd in Los Angeles woont – was er om vragen van het publiek te beantwoorden.

Tien jaar lang werden pogingen gedaan om Herzog (65) naar het IDFA te halen. Maar steeds was ’de professionele reiziger’ – zoals hij zichzelf noemt – ergens op de wereld aan het filmen. Zoals op Antarctica, voor zijn documentaire ’Encounters at the End of the World’ die op het IDFA zijn Europese première beleefde.

Typisch Herzog: aan het begin van de film belooft hij plechtig om geen pinguïns te filmen, om halverwege die belofte te breken, en via een absurd gesprek met een ’pinguïnkenner’ een van de droevigste pinguïnscènes ooit te vertonen: een eenzaam figuurtje waggelt in een immens sneeuwlandschap zijn dood tegemoet.

’Cinéma vérité’? ’Fly on the wall’? Filmen alsof je een vlieg op de muur bent? Zoals de Amerikaanse documentairemaker Frederick Wiseman? „Ach”, antwoordt Herzog, gehuld in zandkleurige ’outfit’ en stevige schoenen, klaar voor een lange wandeling: „Dat is toch meer de waarheid van boekhouders, de oppervlakkige waarheid.”

„Ik wil de natuur niet temmen. Ik ben wel geïnteresseerd in de botsing tussen natuur en cultuur. Denk aan ’Fitzcarraldo’, die film ging over de bouw van een opera in het midden van de jungle. Of ’Aguirre, der Zorn Gottes’, mijn film over zestiende-eeuwse Spaanse avonturiers op zoek naar El Dorado. Het is een zoektocht naar de essentie, continu. Als jongetje groeide ik op in het gezelschap van militante atheïsten. Op mijn veertiende besloot ik katholiek te worden, en alhoewel die fase allang weer voorbij is, en ik allang weer weg ben bij de katholieke kerk, zitten er nog steeds diepe religieuze sentimenten in mij, en echo’s daarvan zitten eigenlijk in al mijn films, ook in mijn nieuwste: ’Encounters’.”

IDFA-nieuws: de drie genomineerden voor de Joris Ivens Award die 2/12 wordt uitgereikt: ’Stranded’ van Gonzalo Arijon, ’Up the Yangtze!’ van Yung Chang en ’Septembers’ van Carles Bosch.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden