Review

Wereld is groter dan huiskamer

Piet Thoenes, 'Over vooruitgang'. Uitg. Nivon, Amsterdam, 50 blz. F 13,90. Rudie Kagie: 'Het volle leven'. Uitg. Nivon, Amsterdam, 56 blz. F 13,90.

HANS VAN DER LOO

De hedendaagse cultuur toont zich als een veelkleurige lappendeken van perspectieven, stijlen, modes en ideetjes die elkaar in moordend tempo afwisselen. Waartoe dit alles dient en waarheen het ons allemaal zal leiden - het zijn levensvragen die weliswaar veelvuldig worden gesteld, maar die al te vaak zonder antwoord blijven. In een door het Nivon uitgebrachte reeks boekjes rond actuele thema's op het grensvlak van politiek en cultuur wordt getracht om in deze lacune te voorzien.

In het boekje 'Over vooruitgang' laat de socioloog Piet Thoenes zijn licht schijnen op de maatschappelijke betekenis van de eeuwenlang gekoesterde, maar momenteel steeds verder naar de achtergrond gedrukte vooruitgangsgedachte. Deze ontwikkeling stemt Thoenes niet bijster optimistisch. Weliswaar erkent hij dat veel wat zich in de afgelopen eeuwen en decennia aanvankelijk als vooruitgang heeft aangediend bij nader inzien ook tal van nadelige en wellicht zelfs regressieve elementen in zich droeg. Toch weigert hij te berusten in de door postmoderne denkers gepropageerde vrijblijvendheid. "Om ons bij gebrek daaraan dan maar te reduceren tot het blinde mollenbestaan, het hulpeloos rondwroeten waartoe het postmoderne denken ons veroordeelt, lijkt toch niet zo'n interessant perspectief" , aldus Thoenes. Het perspectief dat de auteur vervolgens probeert te schetsen houdt naar eigen zeggen het midden tussen utopisme en pragmatisme. Het verwijst naar een levenshouding waarin getracht wordt het bestaan vorm te geven met meer voldoening en in grotere vrijheid, sociale gelijkheid en verbondenheid, met meer authentieke verbeeldingskracht en gevoel van samenhang, zonder daarbij de voldoening van anderen te bederven en zonder een bedreiging van het ecologisch evenwicht te vormen. Het prijskaartje dat onverbiddelijk met deze alternatieve levenshouding is verbonden, bestaat volgens Thoenes uit het opgeven van onze eigen consumptieve aspiraties en het afzien van de pogingen om ons eigen welvaartsideaal mondiaal te extrapoleren. De auteur verwijst daarbij naar Franse koning Hendrik IV, wiens ideaal het was dat iedere Fransman 's zondags een kip in de pot had. Dat burgermans ideaal hebben wij een eind weten te verwezenlijken. Indien wij dat besef echter op de hele wereld projecteren, moeten wij echter toch enige bescheidenheid leren. Vierduizendmiljoen kippenpootjes per week, het lijkt bepaald geen wenkend perspectief, zo constateert Thoenes laconiek en serieus tegelijkertijd.

In zijn boekje 'Het volle leven' trapt Rudie Kagie uit een geheel ander vaatje. De gedistantieerde houding van de hooggeleerde professor is hier vervangen door het onbevangen onderzoek van de journalist. "De verpletterende werkelijkheid van alledag overtreft de stoutste dromen" , zo legitimeert Kagie het professioneel voyeurisme. Hij stuit daarbij op een eigenaardige paradox: enerzijds is de samenleving kleurrijker, gevarieerder en pluriformer geworden dan ooit, maar anderzijds lijken al die groepen zich steeds minder aan elkaar gelegen te laten liggen. Mensen zijn steeds vaker geneigd om zich binnen de veilige grenzen van de eigen subcultuur of de muren van het eigen huis op te sluiten. Cocoonen heet dat tegenwoordig. Kagie betreurt dit en voert daarvoor in de plaats een pleidooi voor een gezonde dosis nieuwsgierigheid. Al schrijvende heeft hij deze meteen maar in praktijk gebracht: het boekje biedt een kaleidoscopisch geheel van impressies uit andere tijden (de Vietnamdemonstraties, de periode voor de oorlog toen het nog aantrekkelijk was om immigrant te zijn) en andere culturen (Los Angeles als urbane smeltkroes). De samenhang is niet altijd even duidelijk, maar vermakelijk is het zeer zeker. Bovendien draagt het bij tot het besef dat de wereld groter en voller is dan de cocon van de huiskamer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden