Documentaire

Wen Long (9) wil gewoon zichzelf zijn, als meisje én jongen

Wen Long: ‘Op dit moment voel ik me één procent meer meisje dan jongen’.Beeld Lara Aerts

De documentaire ‘Meisjesjongensmix’ vertelt het verhaal van Wen Long. Ze is geboren als intersekse – als meisje én jongen. ‘Mensen doen soms alsof ze me niet geloven.’

Een alledaags tafereel. Een kind rent spelend over het strand. Een meisje. Zo lijkt het althans. Haar lange zwarte haren wapperen in de wind en ze draagt oorbellen en een zomerjurkje. Om een wens te doen, werpt ze een steen in het water. Dat doet ze vaker. “Soms komen die wensen ook echt uit”, zegt ze.

Dit is Wen Long, de uitzonderlijk hoogbegaafde hoofdpersoon van negen jaar in de korte documentaire ‘Meisjesjongensmix’ die eind september op het Nederlands Filmfestival in première ging. Terwijl ze op het strand speelt hoor je haar stem in een voice-over.

“Ik ben geboren als intersekse. Dat is dat je eigenlijk jongen en meisje bent. Sommige mensen vinden dat gek.” Stel, je hebt een groep jongens, en een groep meisjes, legt Wen Long de kijkers voor. “Waar moet je dan in zitten als je jongen én meisje bent? Dat is dus eigenlijk het hele probleem. Je weet niet waar je bij hoort.”

Jaarlijks vijftig kinderen

In Nederland worden volgens artsen jaarlijks zo’n vijftig kinderen geboren bij wie niet direct te bepalen is of het een jongen of een meisje is omdat hun geslachtsdelen te onduidelijk zijn. En dat is nog maar een klein deel van alle mensen met intersekse.

Bij anderen blijkt pas later (of in enkele gevallen zelfs helemaal niet) dat ook hun lichaam afwijkt van wat we verwachten bij een man of vrouw. Dat kan op het gebied van hormonen, chromosomen of andere geslachtskenmerken. Volgens de laatste schattingen van Deense onderzoekers komt intersekse voor bij 1 op de 90 mensen, in vele variaties (zie kader).

Meisjesjongensmix, het regiedebuut van journaliste Lara Aerts (46), neemt de kijker mee in de confrontatie van een negenjarig intersekse kind met een maatschappij die verlangt dat je óf meisje óf jongen bent. Een keer zei iemand tegen haar dat als je geen van beide bent, je eigenlijk niets bent. “Dat is wel heel erg”, zegt ze.

In de film zie je Wen Long door een speelgoedwinkel lopen. Ze speelt met wat anderen zien als jongensspeelgoed maar had toen ze kleiner was ook barbies en poppen. Ze maakt zelf geen onderscheid in het speelgoed. Jongens- en meisjeslego gebruikt ze door elkaar.

Wat is intersekse?

Intersekse personen zijn geboren in een lichaam dat niet volledig past in wat gezien wordt als man of vrouw. Er zijn vele varianten. Soms is al vanaf de geboorte zichtbaar dat een baby een onduidelijk geslachtsdeel heeft, maar intersekse kan bijvoorbeeld ook inwendig zijn en pas op latere leeftijd aan het licht komen.

Hoewel er nog altijd een groot taboe heerst op intersekse, is het een natuurlijk verschijnsel dat ook bij dieren voorkomt. Intersekse gaat niet over seksuele oriëntatie of genderidentiteit. Weliswaar identificeren veel intersekse mensen zich als trans of non-binair, maar de meeste hebben een mannelijke of vrouwelijke genderidentiteit.

Te vondeling gelegd

Zelf identificeert Wen Long zich momenteel iets meer als meisje dan als jongen: “Ongeveer één procent meer”. Als baby werd ze in China te vondeling gelegd. In de film toont ze twee foto’s van de plek waar ze was achtergelaten. Je ziet een verlaten weggetje tussen twee bomenrijen en weilanden. Ook laat ze foto’s van zichzelf zien van toen ze ongeveer twee jaar oud was, niet lang voordat ze naar Nederland ging. Ze poseert bij auto’s, heeft kortgeknipt haar en ze draagt jongenskleren.

Haar Nederlandse ouders hadden elf jaar eerder al het besluit genomen om een kind te adopteren. Ze stonden open voor een kind dat ‘special needs’ had, vulden ze in op de adoptieformulieren. Ze reageerden op een oproep om ouders te vinden voor een kind met een onduidelijk geslacht. En zo kwam Wen Long in 2013 in hun leven.

Lara Aerts hoorde in de jaren negentig voor het eerst over intersekse. Margriet van Heesch, een kennis uit haar studietijd, had een scriptie geschreven waarin zij de achtergestelde positie van intersekse mensen onderzocht. “Ik ging ervan uit dat er wel wat veranderd zou zijn”, zegt Aerts. Maar toen ze in 2017 de BNN-documentaire ‘Geslacht!’ zag, bleek tot haar verbijstering dat in twintig jaar het taboe op intersekse onverminderd groot was.

‘Tot 2003 was het officiële beleid een geslacht kiezen’

Nog steeds zien veel artsen intersekse als een probleem dat ze met een ‘normaliserende’ operatie kunnen oplossen. Ze verkleinen clitorissen, snijden balzakjes open tot schaamslipjes of naaien schaamlipjes dicht tot een balzakje. “Tot 2003 was het officiële beleid een geslacht kiezen, opereren en erover zwijgen”, zegt Aerts.

“Gelukkig is dat nu niet meer zo. Maar nog steeds zijn er artsen die kinderen onnodig opereren. Soms omdat de ouders dat willen, maar er zouden ook artsen zijn die zelf juist aandringen op een operatie. Elke arts heeft zo zijn eigen werkwijze en opvattingen. Het zou veel transparanter moeten zijn.”

Concetta Salvatore, kindergynaecoloog en seksuoloog bij het Amsterdam UMC, erkende in 2018 in de Volkskrant dat de neiging om vroeg te opereren onder Nederlandse artsen nog steeds bestaat. “Maar wel in goed overleg met ouders en een team van urologen, psychologen en endocrinologen.”

Wen Long met vriendinnetjes op Texel, waar zij woont.Beeld Lara Aerts

Medisch gezien kunnen operaties best uitgesteld worden, zegt ze. “Maar de stem van ouders weegt zwaar. Als zij niet kunnen accepteren dat hun kind er iets anders uitziet, is het in het belang van het kind om wel te opereren. Het probleem is dat de maatschappij is verdeeld in man en vrouw.” Een woordvoerder van het Amsterdam UMC laat desgevraagd weten dat Salvatore nog ‘voor de volle 100 procent’ achter die uitspraken staat.

Aerts zegt zichzelf te zien als activistische journalist. Om het taboe te helpen doorbreken meldde ze zich bij NNID, een Nederlandse organisatie die opkomt voor seksdiversiteit en de rechten van intersekse mensen. Ze wilde verhalen maken over intersekse om het een bredere bekendheid te geven. Ze trok op met de organisatie en stond in 2018 op de NNID-boot op de Canal Parade in Utrecht. Voor het eerst voer er een boot met intersekse mensen mee bij een Pride.

Meer interesse in de jurken van haar moeder

“Er deed toen een handjevol intersekse mensen mee. Maar het jaar erna was er een wachtlijst voor de boot. Als intersekse mensen zien dat ze eenmaal in de openbaarheid ook veel steun krijgen, durven ze gelukkig steeds vaker die drempel over.”

Wen Long had in 2018 ook wel meegewild op de NNID-boot, maar ze hoorde er pas na afloop over. Een paar maanden later liep ze in Amsterdam wel mee met de Pride Walk. Ze was het enige intersekse kind in de tocht, en viel gelijk op. Aerts sprak haar aan, en wist al snel dat ze over haar een film wilde maken.

Naast NNID pleiten ook de Verenigde Naties, Amnesty International en Human Rights Watch voor een verbod op ‘normaliserende’ operaties bij kinderen. Zij vinden dat er meer openheid moet komen over intersekse. 

De Tweede Kamer kondigde eind vorig jaar een onderzoek aan naar de onvrijwillige behandeling van intersekse kinderen in Nederland. D66 en de PvdA hadden dit verzocht nadat het VN-Comité tegen Foltering had aanbevolen dat intersekse kinderen in Nederland beter beschermd moesten worden tegen onnodige medische ingrepen. De Kamer wil nu eerst in kaart laten brengen hoe vaak die onnodige ingrepen voorkomen, zoals dat eerder ook in Duitsland onderzocht is. Door corona is dat onderzoek vertraagd, maar de verwachting is dat dit voor het einde van het jaar zal worden afgerond.

Ook de ouders van Wen Long zijn tegen niet medisch noodzakelijke operaties op jonge leeftijd. Ze zijn blij dat dat niet al voor de adoptie in China is gebeurd. Hoewel ze er op de foto’s meer uit zag als een jongen, bleek ze tijdens de adoptiereis in China al meer interesse te hebben in de jurken en hakschoenen van haar moeder. “Van ons mag Wen Long zelf bepalen wat ze is en of ze geopereerd wil worden”, zegt ze in de film.

‘Mensen doen soms alsof ze me niet geloven’

Wen Long: “Als je intersekse bent, bepaal je zelf of je een meisje of een jongen bent. Je hoeft niet per se te kiezen. Maar het mag. Eigenlijk wil ik vooral mezelf zijn.”

Maar dat begrijpt niet iedereen, tot frustratie van Wen Long. “Mensen doen soms alsof ze me niet geloven. Ik zou heel graag willen dat iedereen op aarde weet wat intersekse is, zodat ik het niet meer hoef uit te leggen.”

Vanwege haar uitzonderlijke hoogbegaafdheid is Wen Long gestopt met school en krijgt ze thuisonderwijs dat wel passend is. Maar toen ze nog op school zat, wilde ze een spreekbeurt houden over intersekse. Het leek haar een goede manier om haar klasgenootjes voor te lichten. Maar de juf stak daar een stokje voor. Zij vond intersekse geen geschikt onderwerp voor kinderen. En zo blijft het taboe voortbestaan.

Ze hoopt dat de kinderen uit haar oude klas nu alsnog haar film zullen zien. “Ik ben blij met de film”, zegt Wen Long. “Nu hoef ik misschien niet meer zo vaak te vertellen wat intersekse is.”

Ze heeft gehoord dat een ander kind na het zien van het item op het Jeugdjournaal in de klas aan een vriendinnetje heeft durven vertellen dat ook zij intersekse is. “Het is belangrijk dat meer mensen dat durven doen.”

Aan het einde van de film zie je Wen Long met twee vriendinnen bij een schaapsherder. De vrouw laat aan de kinderen zien welk schaap een ram is en welke een ooi. Een van de schapen heet Torre. Dat is een kween, vertelt ze de kinderen. “Hij heeft jongens- en meisjesdingen”, zegt ze onhandig. “Ja hoe zeg je dat?” Lachend tegen Wen Long: “Hoe leg jij dat uit?” Wen Long aarzelend: “Het is een jongen en een meisje tegelijk.” De herder: “Ja dat is veel beter. Zo zal ik het voortaan zeggen.” Dan zegt een van Wen Longs vriendinnen: “Een schaap is een schaap, en het is een schaap dus dan horen ze allemaal bij de kudde.”

Meisjesjongensmix van Lara Aerts is tot 23 oktober te zien op Cinekid Play. In 2021 wordt de documentaire als voorfilm vertoond in bioscopen, en vanaf september 2021 op Videoland. Meer informatie over vertoningen: www.meisjesjongensmix.nl.

Lees ook:
Is het Nederlands klaar voor het genderneutrale ‘Hen loopt’?

Als iemand zich geen hij en geen zij voelt, hoe kan die persoon in het Nederlands dán worden aangeduid? De non-binaire gemeenschap vindt ‘hen’ een fijn alternatief: ‘Hen loopt.’ Taalkundigen reageren sceptisch, maar beamen dat het Nederlands toe is aan een gender-update. Weet u nieuwe woorden voor de tussenmens?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden