Taal Ton den Boon

Wellicht was het woord ‘kat’ oorspronkelijk niet voor de poes bedoeld

Het is vandaag internationale kattendag, alweer voor de zeventiende keer: World Cat Day wordt namelijk al sinds 2002 jaarlijks op 8 augustus gevierd. Waarschijnlijk is het meer een dag voor poezenbezitters dan voor katten zelf, al krijgen die vandaag wellicht wel wat extra zondagse brokjes of een dubbele aai over hun kopje.

Katten heten sinds de zeventiende eeuw ook wel poezen en staan nu vooral bekend als geliefde gezelschapsdieren. Lange tijd waren katten echter in de eerste plaats nutsdieren, die geacht werden muizen te vangen.

Het woord kat is in onze taal sinds de twaalfde eeuw in gebruik, maar in andere westerse talen zijn verwante benamingen voor Felis silvestris catus (de wetenschappelijke naam van de kat) een stuk ouder. Zoals het Latijnse woord cattus (huiskat) of catta. In de volksmond verdrong cattus verdrong vanaf de vierde eeuw het gewonere Latijnse woord felis.

Germaanse wortels

Verondersteld wordt wel dat het Latijn het woord cattus heeft overgenomen uit een Germaanse taal, waarin met het woord dat hieraan ten grondslag ligt een ander dier werd aangeduid dan de huiskat. Bijvoorbeeld een eekhoorn of een wezel. Een alternatieve etymologische verklaring is volgens de Etymologiebank ‘dat kat een lokwoord is, ontstaan uit een lokroep kt, kt, kt, zoals poes is ontstaan uit de lokroep ps, ps, ps’.

Hoe dan ook is de Latijnse naam cattus exemplarisch voor de namen die het poezebeest in andere Europese talen heeft, zoals gatto (Italiaans), chat (Frans), kot (Pools) en Katze (Duits). Ook kedi (Turks voor kat) en qutta (Arabisch) zijn met deze taalvormen verwant.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden