Welke schrijver krijgt vanavond 50.000 euro?

Beeld Anp

Zes kanshebbers zijn er op de felbegeerde Libris Literatuur Prijs, die voor de 22ste keer wordt toegekend. De winnaar wordt vanavond bekendgemaakt tijdens een galadiner in Amsterdam en mag zich behalve op de eer en een oorkonde, ook verheugen op een bedrag van 50.000 euro.

De belangstelling voor de belangrijke prijs voor de beste Nederlandstalige literaire roman blijft groot. Er werden 200 boeken ingezonden, waarvan de jury er eind januari achttien had geselecteerd. Onder hen zowel debutanten als gearriveerde literatoren.

Maar op de shortlist die begin maart werd bekendgemaakt kwam een aantal bekende namen niet meer voor, zoals die van Jeroen Brouwers, Jan Siebelink, Hanna Bervoets en Maartje Wortel.

De zes overgebleven genomineerden zitten vandaag in spanning voor de uitreiking van vanavond 10 uur tijdens een diner in het Amstel Hotel. Het zijn Adriaan van Dis, Esther Gerritsen, Kees 't Hart, Gustaaf Peek, Peter Terrin en Niña Weijers.

Een overzicht van de genomineerde boeken en wat daar door enkele recensenten over geschreven is.

'Ik kom terug' van Adriaan van Dis (68)

Van Dis heeft meer dan tien boektitels op zijn naam, en schreef al eerder over zijn familie. In 'Ik kom terug' gaat het over zijn moeder.

In de roman krijgt een schrijver het voorstel van zijn 98-jarige moeder om een deal te sluiten: zij vertelt hem haar verhaal en in ruil bezorgt hij haar de pillen die een zachte, vredevolle dood garanderen. De man gaat erop in en komt zo het verhaal van zijn ouders te weten, van de goede minnaar die zijn vader wel was, over de drie jaar in de Jappenkampen die het bestaan van zijn moeder voor altijd overhoop gooiden, tot de details van zijn eigen conceptie.

Het boek is met lof onthaald in veel media in Nederland, en heeft de weg naar de lezer gevonden. Het staat al meer dan een half jaar in de Bestseller 60 van de stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB), deze week op plaats 26, hoger dan de andere genomineerden.

Het Belgische De Morgen beschouwt Van Dis als de te kloppen man, en vindt dat er een buiging past 'voor de geciseleerde stijl van Van Dis, die nergens ontaardt in gratuite mooischrijverij. Kan men daar ongevoelig voor blijven?', vraagt de krant zich af.

Adriaan van Dis Beeld anp

'Roxy' van Esther Gerritsen (43)

Esther Gerritsen is bepaald geen nieuwkomer op de shortlist. In 2011 en 2013 werd ze ook al genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs, maar ze won niet. Gerritsen debuteerde in 2000 met de verhalenbundel Bevoorrecht bewustzijn. Daarna volgden zes romans.

Vorig jaar werd ze bekroond met de Frans Kellendonk-prijs, die eens in de drie jaar wordt toegekend voor een literair oeuvre dat getuigt van een 'onafhankelijke en originele kijk op maatschappelijke problematiek'. Gerritsen schrijft ook theaterteksten en werkte mee aan het scenario voor de romantische dramafilm Nena, die afgelopen jaar uitkwam. Ook is ze columniste voor de VPRO Gids. De stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) heeft Gerritsen gevraagd het Boekenweekgeschenk van 2016 te schrijven.

Haar roman 'Roxy' gaat over rouwverwerking op een nogal ongebruikelijke manier. De echtgenoot van hoofdpersoon Roxy krijgt een auto-ongeluk, waarbij hij samen met zijn stagiaire naakt in de auto wordt gevonden. Roxy begint halsoverkop aan een roadtrip naar Zuid-Frankrijk, in gezelschap van haar kind, de oppas en de persoonlijke assistent van haar overleden man. Het boek heeft vervreemdende dialogen en wekt sterke gevoelens van ontheemding op bij de lezers, aldus het juryrapport op de website van Libris.

Trouw-recensent Rob Schouten schreef: 'Gerritsen kan een afwijkende denkwereld overtuigend neerzetten, ook in 'Roxy' neemt ze je mee in een wereld van instabiliteit en waanzin. Intussen voel je ook dat deze schrijfster meer ambieert dan ons ontregelen, Roxy zoekt moeizaam naar wat ze precies wil, naar de betekenis van wat er om ons heen gebeurt. Dat is het knappe aan Gerritsens romans: in een min of meer sensationeel verhaal verpakt ze een dieper gravende, existentiële boodschap.'

Esther Gerritsen Beeld ANP Kippa

'Teatro Olimpico' van Kees 't Hart (70)

Het woord hilarisch duikt nogal al eens op als het over 'Teatro Olimpico' gaat. Het boek is een voor Nederlandse begrippen ongebruikelijke slapstick over twee ambitieuze theatermakers uit Den Haag, die een uitnodiging krijgen om een stuk in het Italiaanse Vicenza op te voeren. Ze storten zich vol overgave in een heilloos avontuur in Italië, waarbij de lezer schuddebuikend toekijkt hoe alles maar dan ook alles misgaat.

Kees 't Hart studeerde Nederlandse taal- en letterkunde in Amsterdam, was leraar en studiebegeleider bij de Open Universiteit. In de jaren negentig was hij redacteur van het literaire tijdschrift De Revisor en schrijft nu recensies voor weekblad De Groene Amsterdammer. Hij heeft een lange lijst van publicaties op zijn naam staan, waaronder romans, poëzie, essays en verhalenbundels.

Kees 't Hart Beeld ANP

'Godin, held' van Gustaaf Peek (40)

Het boek 'Godin, held' werd 'de nieuwe Turks fruit' genoemd of 'de literaire versie van 50 tinten grijs', mogelijk door de connectie met het aantal van vijftig hoofdstukken.

Gustaaf Peek wilde het mysterie van de hartstocht doorgronden, en doet dat door het verhaal van de liefde tussen schrijfster Tessa en journalist Marius te vertellen, in omgekeerde volgorde. Hij schetst de intense seksuele verhouding tussen hen, twee verliefde mensen met een ontembare fysieke honger naar elkaar die een leven lang stand houdt.

'Godin, held' is daarmee een roman met aardig veel seks geworden, veel graaien en steeds meer willen, in fantasie en daad, en daar moet je tegen kunnen als lezer, schreef recensent Jann Ruyters erover in Trouw. 'Meeslepender en raker dan die ontmoetingen zijn de soms schrijnende scènes waarin Peek de fysieke hunkering naar de afwezige geliefde schetst, bijvoorbeeld wanneer een eenzame Marius, op de rand van de dood, in Hongkong een prostituee laat komen die hij Tessa noemt. Of als hij als verlaten scholier door het huis van haar ouders loopt op zoek naar geur en andere sporen van zijn vriendinnetje. In die scènes proef je wel het mysterie van de liefde; dat gekmakende verlangen dat je blik vernauwt en je wereld ontmantelt.'

Gustaaf Peek Beeld Patrick Post

'Monte Carlo' van Peter Terrin (46)

Het genomineerde 'Monte Carlo' van Peter Terrin, de enige Vlaming op de shortlist en groot autoliefhebber, gaat over de wereld van de Formule 1-races, en speelt in de jaren zestig. De hoofdpersoon is de Brit Jack Preston, een automonteur die zich vanuit een garage in het Engelse dorp Aldstead heeft opgewerkt naar het Formule 1-Lotus-team.

Wanneer filmster Deedee de pits bezoekt gebeurt er een vreselijk ongeluk, waarbij Jack Deedee weet te redden uit de vlammen door haar met zijn lichaam te beschermen. Zij blijft ongedeerd, maar hij loopt vreselijke brandwonden op. Zijn carrière in de Formule 1 is voorbij, maar Jack denkt dat hij wel herinnerd zal worden als de man die Deedee heeft gered. Maar dat valt tegen want Deedees lijfwacht krijgt die eer.

Volgens de jury van de Libris Prijs is Monte Carlo is een scherpzinnige studie geworden in wat beroemdheid en teleurstelling met een mens doen, en dit geformuleerd in een strakke, melodieuze stijl waarbij over ieder woord nagedacht lijkt te zijn. De Belgische krant De Morgen dicht hem geen 'huizenhoge kansen' toe, temeer omdat zijn 'fijnzinnig gecomponeerde roman veeleer oogt als een stevige novelle'.

Peter Terrin kreeg in 2012 de 26e AKO Literatuurprijs voor zijn boek Post mortem. Beeld ANP Kippa

'De consequenties' van Niña Weijers (27)

De bewierookte debuutroman van Weijers gaat over de ruim dertigjarige kunstenares Minnie. Ze is verwekt door een vader die nog voor haar te vroege geboorte uit haar leven verdween. Met haar moeder onderhoudt ze een niet al te hartelijke band. Met het werkstuk waarmee ze de kunstacademie afsluit wil ze aantonen dat zoiets als een vaste en welomschreven identiteit niet bestaat. De organisator van de groepstentoonstelling 'Shared history: decolonising the image' zorgt voor haar doorbraak, maar Minnie denkt vol scepsis dat haar werk net zo goed had gepast wanneer het thema 'Kippen en andere boerderijdieren' had geluid.

De Libris-jury roemt de ironiserende en kritische toon van de discussies over moderne kunst in de roman. 'Het boek is uiteindelijk ook een fascinerende zoektocht naar de geschiedenis van Minnie, van vroeggeboorte tot huiltherapie, waarbij een goeroe een belangrijke rol speelt.'

Haar leven voltrekt zich in een cirkelgang die eindigt bij het punt van vertrek, schreef recensent Jaap Goedegebure. 'Dat stemt melancholiek, maar werkt in zekere zin ook opbeurend. De door Weijers gehanteerde stijlformule waarin ernst en spot, en overtuiging en scepsis soepel in elkaar overvloeien, sluit daar naadloos bij aan.' Goedegebure noemt De consequenties 'een zeldzaam volwassen debuut'.

Niña Weijers Beeld Patrick Post

Wie er uiteindelijk met de eer gaat strijken blijft zoals gebruikelijk tot vanavond tien uur strikt geheim. De jury sprak zich wel al eerder positief uit over het grote aantal inzendingen door vrouwelijke schrijvers, en het hoge niveau ervan. 'Het viel de jury op hoeveel jonge vrouwelijke debutanten het voorbije jaar heeft opgeleverd, die niet alleen qua kwantiteit maar ook qua literaire kwaliteit menig mannelijke vakgenoot ver achter zich lieten', luidde het oordeel.

Daarbij komt nog dat de laatste keer dat de Libris Literatuur Prijs in 2008 aan een vrouw is uitgereikt. Mogelijk pakt dit positief uit voor debutante Niña Weijers, zij het dat debutanten niet heel vaak een belangrijke prijs ten deel valt. Als het wel een criterium zou zijn, zou Esther Gerritsen als enige andere vrouwelijke genomineerde daarvan kunnen profiteren. Of zou de jury de voorkeur geven aan een outsider als Kees 't Hart en zijn slapstick-achtige boek Teatro Olimpico? Het zal blijken tijdens het verslag van de uitreiking, dat vanavond vanaf tien uur live is te volgen via Nieuwsuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden