‘Gezicht op Delft’ van Johannes Vermeer, ca. 1660-1661.

Kunstwerkencanon

Welk werk moet in de top-100: De Nachtwacht of het Meisje met de parel?

‘Gezicht op Delft’ van Johannes Vermeer, ca. 1660-1661. Beeld Mauritshuis, Den Haag

Wat zijn de belangrijkste Nederlandse en Vlaamse kunstwerken voor 1750? Museumconservatoren uit veertig landen maakten een top-100. Maar die kan er anders uit gaan zien, want nu mogen we er allemaal over meestemmen.  

Waarom ontbreekt ‘Meisje met de parel’ – misschien wel het populairste schilderij van Johannes Vermeer – op de lijst van de 100 belangrijkste Nederlandse en Vlaamse kunstwerken tot 1750? Terwijl twee andere meesterwerken van Vermeer, ‘Het Melkmeisje’ en ‘Gezicht op Delft’ wel een plek verdienen in deze canon. Tenminste, dat vindt Codart, een internationaal netwerk van bijna zevenhonderd museumconservatoren van oude Nederlandse en Vlaamse kunst. De conservatoren komen uit driehonderd verschillende musea in meer dan veertig landen.

Dat zijn toch de mensen die er verstand van hebben, zou je denken. Dat hebben ze ook, maar over smaak valt best te twisten. En daarom gaat Codart het publiek vragen om mee te stemmen over deze tophonderd. Tot en met 8 december mag iedereen op de stoel van de conservator zitten en zijn of haar favoriete kunstwerken aandragen via canon.codart.nl. Aan de hand daarvan zal een definitieve selectie worden gemaakt. 

Als veel mensen stemmen op Meisje met de parel – in 2006 in een door Trouw georganiseerde internetverkiezing gekozen tot het mooiste schilderij van Nederland – komt ze alsnog in de canon, maar dan valt wel een van de twee andere genomineerde Vermeers af. Zo zijn de spelregels, heeft Codart bepaald. Er is een limiet gesteld van twee werken per kunstenaar per kunstvorm. 

Heftige discussies over Rembrandt

Rembrandt staat nu nog op de lijst met drie schilderijen (‘De Nachtwacht’, ‘Het Joodse Bruidje’ en ‘Zelfportret met twee cirkels’), een tekening en twee etsen. “Daar hebben we al heftige discussies over gehad”, zegt Friso Lammertse, conservator oude kunst bij Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam en voorzitter van de commissie die de stemming coördineert. 

Hoe groot Rembrandt ook is, voor hem gelden dezelfde regels, vindt Lammertse, die zelf De Nachtwacht niet nomineerde. “Het is tot zijn meesterwerk verklaard, maar is het ook zijn allermooiste en belangrijkste schilderij? Daarover mag best eens gediscussieerd worden en ik ben benieuwd wat het publiek ervan vindt.” Uiteindelijk mogen er ook van Rembrandt maar twee schilderijen in de top-100 staan, en het publiek bepaalt dus welke van de drie gaat afvallen.

Isaak en Rebekka, bekend als 'Het Joodse bruidje', Rembrandt ca. 1665-1669. Beeld Rijksmuseum Amsterdam

Met deze stemming wil Codart niet alleen meer belangstelling wekken voor oude kunst, maar ook ontdekken waar het publiek van houdt. Lammertse: “Overal doen ze aan lijstjes. Voor ons is dit de eerste keer. Het is maar een test, er schuilt geen waarheid in, maar het kan onze smaak wel scherpen. Welke kunst waarderen mensen het meest, zijn dat de bekende namen als Rembrandt, Rubens en Vermeer of vallen ze ook op Jacob van Ruisdael?”

Volslagen onbekende beeldhouwer

De stemming is daarnaast bedoeld om ook de onbekende kunstenaars  uit deze periode onder de aandacht van het publiek te brengen, zegt Christi Klinkert, conservator van het Stedelijk Museum Alkmaar en voorzitter van de webcommissie van Codart. Een voorbeeld van zo’n volslagen onbekende is de beeldhouwer Claes Sluter, die in de canon staat met zijn beroemdste werk: ‘De Mozesput’ met de zes profetenfiguren Mozes, David, Jeremia, Zacharia, Daniël en Jesaja (1396-1404). Het werk bevindt zich in de Chartreuse de Champmol in Dijon. 

Zelf hoopt Klinkert dat het publiek verleid wordt door de ‘heldere kleuren’ van Caesar van Everdingen, aan wie het museum in Alkmaar drie jaar geleden een tentoonstelling wijdde. “Tussen de bruinige schilderijen van Rembrandt en anderen valt zijn kleurgebruik meteen op.” 

Johan Gregor van der Schardt, Zelfportret, ca. 1573. Van der Schardt (ca 1530 - na 1581) is amper bekend bij het grote publiek. Hij maakte onder meer kopieën van antieke sculpturen en portretten van rijke mensen in terracotta die hij vervolgens beschilderde, wat hij ook deed met zijn beroemdste zelfportret. Beeld Rijksmuseum, Amsterdam.

Wat ook opvalt: er staan slechts vijf kunstenaressen op de lijst. Volgens Codart is daar een eenvoudige verklaring voor: het is een evenredige vertegenwoordiging van vrouwen die een rol van betekenis speelden in de kunst tot 1750. 

Lees ook: 

Meisje met de parel krijgt een total body scan

Het ‘Meisje met de parel’ kreeg een ‘total body scan’, waarbij zonder verfmonsters te nemen, zonder haar zelfs maar aan te raken, met de modernste technieken dwars door alle verflagen heen kon worden gekeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden