Weinig viva bij 'Viva Vinex!'

Met de juichkreet 'Viva Vinex!' probeert het expositiecentrum De Paviljoens in Almere een nieuwe, minder pessimistische blik te werpen op de jongste generatie nieuwbouwwijken. Almere is zo ongeveer het thuishonk van de Vinexcultuur. Geen stad dijt zo snel aan haar randen uit als deze poldergemeente. Geen betere plek dus om de Vinex-cultuur te verkennen.

In bouw- en stedenbouwkundig opzicht is de Schwung wel uit de Vinexbouw. De vormgeving van de huizen lijkt eerder een oefening in decorbouw dan een architectonische uitdaging. De stratenpatronen zien er vanuit de lucht gelikt uit, maar geven op de grond maar mondjesmaat beleving. Afwijkingen in details vallen slechts op in modieuze varianten op dezelfde thema's: soorten stoeptegels, tuinhekjes, tuinhuisjes en tuingroen.

De kritiek op de lege eenvormigheid van de Vinex-wijken is luid en onder architectuurvolgers alom hoorbaar. De bewoners lijkt de woonomgeving echter wel te bevallen. Onderzoeken wijzen uit dat onder hen het woongenot groot is. Daarom benaderde De Paviljoens acht kunstenaars en architecten met de vraag zich te laten inspireren door 'de onvermoede schoonheid en potentie van de Vinex-wijk'. Geen klaagzang, maar 'hulde (...) aan deze nieuwe (blik op de) wereld'.

Of de visies zo onverdeeld positief uitpakken, is de vraag. De intenties zijn er wel, maar er worden eerder -bewust of onbewust- vingers op zere plekken gelegd, dan dat de loftrompet wordt gestoken. De tuinhuisjes die Nico Bick fotografeerde, verbeelden de Gamma-cultuur die de inrichting van achtertuinen in veel Vinex-wijken dicteert. Het zijn vaak deze Prefab-huisjes -en hun 'collega's', de schuttingen- die architecten tot de meeste wanhoop drijven vanwege hun goedkopigheid. Bicks foto's bevestigen dit beeld eerder, dan dat ze getuigen van 'het verlangen van de bewoners naar het bijzondere', zoals een begeleidende tekst wil doen geloven.

Veel interessanter zijn de achterkanten van graafmachines, geïsoleerd uit hun habitat en door Bick als zelfstandige sculpturen tegen een wit vlak gezet. Dit symbool van de Vinex-bouwdrift krijgt daarmee een onverwachte ereplaats. Toch blijft het thema van eenvormigheid hardnekkig terugkomen in de tentoonstelling, zoals bij het bureau Schie 2.0. Dat presenteert collages, waarin met tientallen foto's elementen in het Vinex-straatbeeld worden geïnventariseerd: boomgeleiders, parkeerplaatsen, voordeuren, architectonische hoekoplossingen. Allemaal net iets anders, maar uiteindelijk allemaal gelijk. Het kosmetische onderscheid is precies het dunne laagje schijn dat de eenduidigheid van de Vinexproductie moet maskeren. Schie maakt je daarvan pijnlijk bewust.

Eigenlijk zou het interessanter zijn geweest als de architecten van Schie 2.0 het voorstel hadden getoond dat ze een paar jaar geleden hebben gedaan voor een kunstproject in een Vinex locatie. Traditioneel ingerichte stukken straat werden door hen over de volle breedte (dus van voordeur tot voordeur) omgetoverd in een stuk bos, een heidelandschap en een grasvlakte. In de dictatuur van steen en beton zouden deze brokken natuur een verademing zijn. Bedoeld als een kritiek op het ontbreken van landschap in de nieuwbouwjungle, dat wel, maar in ieder geval met een hoopvol perspectief op een werkelijk betekenisvolle straatinrichting.

Nu rest in veel kunstwerken slechts een ondertoon van troosteloosheid. Bij William Jans, die een reeks populaire tuinplanten toont waarmee de Vinexbewoners een individueel statement proberen te maken binnen de gelijkvormigheid. Bij Justus Bottenheft, die een huisje-boompje-beestje-gevoel oproept met 26 pictogrammen die hij als ikonen van het Vinex-leven op blauwe 'verkeersborden' aanbracht. Alleen Renée Kool wil de potentie van de Vinexwijk laten zien door de kijker in multimediale installaties langs een bont gezelschap passanten te laten dwalen. Want uiteindelijk is het de mens die kleur en karakter aan de wijken moet geven en het decor van projectontwikkelaarsbouw tot leven moet wekken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden