Weggemoffelde borsten in een maatpak

'Mijn echtgenoot was een vrouw en ik heb het nooit geweten!' 'Jazzmusicus bewaart bizar geheim!' Zo reageerden Amerikaanse media in 1989, toen het verhaal van Billy Tipton aan het licht kwam. In 'Suits Me: The Double Life of Billy Tipton' beschrijft Diane Wood Middlebrook de levensgeschiedenis van deze jazzpianist die haar omgeving vijftig jaar om de tuin leidde.

Op een winterse dag in 1989 werd in Spokane, Washington, een ambulance gebeld uit het huis van Billy Tipton, een 74-jarige jazzmusicus. Hij was al enige tijd ziek, maar had, ondanks aandringen van zijn jongste zoon, medische hulp geweigerd. Toen de ambulancebroeders het lichaam van de inmiddels bewusteloze Billy onderzochten, bleek waarom. “Jongeman, heeft je vader een geslachtsoperatie ondergaan?”, riep een van hen Billy's zoon toe.

Dit was het moment van de waarheid dat Billy Tipton, in 1914 in Oklahoma City geboren als Dorothy Lucille Tipton, een halve eeuw had weten uit te stellen.

Niemand die met haar had kennisgemaakt na haar 22e, toen ze een andere identiteit aannam, vermoedde dat Billy Tipton een vrouw was. De talloze collega's in de jazzwereld niet, de vrouwen die zichzelf Mrs. Tipton noemden niet en zijn drie geadopteerde kinderen al evenmin.

Diane Wood Middlebrook, hoogleraar Engels aan de Stanford University in Californië, heeft niet kunnen achterhalen welke gevoelens het dubbelleven van Billy werkelijk hebben beheerst. “Billy zelf heeft geen persoonlijke informatie nagelaten”, licht ze toe. Maar na vele gesprekken met mensen die Billy hebben gekend, begreep ze dat Dorothy door een combinatie van ambitie en realiteitszin tot haar identiteitsverandering werd aangezet.

In het boek beschrijft ze hoe de jonge Dorothy, gedreven door de vurige wens in een swingband te spelen, om praktische redenen mannenkleding ging dragen. In de Depressie-jaren werd een vrouw niet geacht in een band te spelen, maar gekleed in herenkostuum kwam Dorothy zonder problemen aan werk. Aanvankelijk deed ze geen moeite haar sekse te verbergen. Maar in 1933 begon ze zichzelf Billy te noemen en toen ze drie jaar later op een officieel document het hokje 'man' had aangekruist, was Dorothy ook op papier Billy Tipton geworden.

Dat Billy's dubbele identiteit in de daaropvolgende jaren, waarin hij als pianist, saxofonist en entertainer met diverse bands door het land reisde, niet is ontdekt, is opmerkelijk. Maar Middlebrook wijst er op dat we ons vaak eerder door sociale en culturele codes laten leiden dan door fysieke aanwijzingen. “Als we eenmaal denken dat iemand een man is, interpreteren we de signalen ook als mannelijk. Alle mensen met wie ik sprak, vertelden dat Billy klein was en een vrij hoge stem had. Maar iedereen dacht: Dit is gewoon een kleine man met een hoge stem.”

En Billy raakte zeer bedreven in het spelen van zijn rol: hij droeg onberispelijke maatkostuums, rookte sigaren, had verstand van auto's, maaide het gras en maakte tijdens optredens gewaagde grapjes over seks en vrouwen. Dat beeld van de joviale man werd nog eens versterkt door de mooie dames die op hem afkwamen - en Billy's persoonlijke verlangens vervulden.

Want dat Billy alleen van vrouwen hield, staat voor Middlebrook vast. Ze beschrijft vijf langdurige relaties met vrouwen, van wie alleen de eerste Billy als vrouw leerde kennen. Met de andere vrouwen ging hij 'heteroseksuele' liefdesrelaties aan. Het gemak waarmee Billy's collega's en personeel in clubs en hotels zijn geliefdes aanspraken met 'Mrs. Tipton', maakte het officieel vastleggen van deze relaties overbodig. Met zijn laatste vrouw, Kitty, trouwde Billy in 1962 echter wel. In een huwelijksceremonie die hij geheel naar eigen inzicht ensceneerde, compleet met valse papieren en handtekeningen.

Het lijkt onmogelijk dat de vrouwen, zoals ze achteraf verklaarden, geen weet hadden van Billy's sekse. Toch is het niet helemaal onvoorstelbaar. Billy was levenslustig, geestig, welgemanierd, trouw, gepassioneerd, zachtaardig en vrijgevig. Daarmee dwong hij zoveel respect af, dat de vrouwen enkele eigenaardigheden accepteerden: zijn voorwaarde bijvoorbeeld om slechts in het donker en mét ondergoed aan de liefde de bedrijven. Middlebrook vermoedt dat Billy in bed gebruik maakte van een prothese om de aanwezigheid van een penis te simuleren, maar gelooft dat hij vooral op emoties heeft vertrouwd. “Als vrouw wil je bevrediging, je krijgt bevrediging, en je denkt dat het van een man komt. Dan vind je het wel goed. Door wat we in films en op tv zien, denken we over seks als een visuele ervaring, maar in werkelijkheid is het natuurlijk vooral een gevoelsmatige ervaring. En in het donker is het moeilijk te bepalen hoe een penis precies voelt.”

Tevens denkt ze te begrijpen hoe de vrouwen omgingen met het verbod Billy's lichaam te zien of aan te raken. “Ze zeiden: 'Kijk, als je van iemand houdt en die persoon heeft zo z'n ideeën over privacy, dan respecteer je die.' En ze hebben gelijk: als iemand niet wil dat je de badkamer binnenkomt als hij daar is, dan is het niet meer dan beleefd om je daar aan te houden.”

Het respect dat Billy afdwong, verklaart waarom zijn vrouwen noch zijn collega's in de band zich achteraf bedrogen voelden. “Bij Billy's collega's ging het voor alles om loyaliteit, competentie en uiteraard talent. En dat waardeerden ze zo aan hem: hij was professioneel en getalenteerd.” Ze praten vooral bewonderend over zijn passie voor muziek, waar hij een financieel onzeker nomadenbestaan voor over had.

Pas eind jaren '50 koos Billy voor een vaste woonplaats en een vaste baan als impressario. Dat deed hij opmerkelijk genoeg toen hij met zijn band werd gevraagd als huisorkest in een casino in Reno. Een lucratief aanbod - maar hij sloeg het af.

Middlebrook: “In die tijd begonnen steeds meer mensen naar het westen te reizen. En zo konden mensen uit Oklahoma, die Billy nog als Dorothy kenden, op weg naar Californië gemakkelijk terechtkomen in steden als Reno en Las Vegas. Er bestond een reëel gevaar dat hij ontmaskerd zou worden. Het werd hem te heet onder de voeten.”

Ooit had Billy met twee nichten afgesproken, dat zij hem zouden komen halen als hij ziek werd en dat ze zijn lichaam na zijn dood snel zouden laten cremeren. Maar toen Billy aanzienlijk verzwakte, schreef hij zijn nichten dat alles prima ging. En toen het ambulancepersoneel Billy onderzocht, droeg hij niet de windsels die 50 jaar lang Dorothy's borsten onzichtbaar hadden gemaakt en die Billy placht te verklaren met een verhaal over gekneusde ribben, ooit opgelopen bij een auto-ongeluk.

Het heeft er alle schijn van dat Billy uiteindelijk toch bekend wilde maken dat er onder zijn uiterlijk een vrouwenlichaam schuilging. Middlebrook: “Dat wijst volgens mij op Dorothy's vertrouwen in de creatie 'Billy Tipton'. Ik zie haar als iemand die volledige controle had over hoe we door de samenleving willen worden gezien. En dat was iets waar ze zich niet voor schaamde.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden