PoëzieJanita Monna

Weerbarstige Eva Gerlach biedt een glimp van iets groters

Beeld Trouw

Eerst: hoe zat het ook weer met de Fibonacci-reeks? Die reeks van getallen waarbij ieder volgend getal de som van de twee voorafgaande vormt, dus nul-één-één-twee-drie-vijf-acht-dertien-en zo verder. Patronen uit die beroemde reeks zouden volgens sommigen ook in de natuur te vinden zijn. In de structuur van zonnebloemen bijvoorbeeld, of van ananassen of in hoe een varen opengaat.

Daarbij, hoe verder in de reeks, des te dichter zou de verhouding tussen twee Fibonacci-getallen de gulden snede benaderen, wel gebruikt in de kunst omdat er een intrinsieke schoonheid in te herkennen zou zijn.

Waarom al die theorie? Omdat Eva Gerlach haar recente bundel ‘Oog’ heeft vormgegeven volgens die principes. Hij vormt het sluitstuk van een drieluik waarvan ‘Kluwen’ en ‘Ontsnappingen’ de eerdere delen zijn.

Gerlach telt niet op, maar terug: de bundel opent met drie reeksen van zeven gedichten (samen 21), de tweede reeks heeft er dertien, die daarop volgt acht gedichten tot de laatste uiteindelijk nog slechts een witte pagina telt. Een afbeelding van de Fibonacci-spiraal gaat iedere afdeling vooraf.

Samen met alles wat hem omringt

De vormgeving mag helder zijn, de gedichten laten zich niet zo eenvoudig doorgronden. En misschien is dat wel bewust, dient die opgelegde structuur als houvast om wat zich eigenlijk niet laat vangen in taal te kunnen omcirkelen. Wat dat is? Je zou kunnen zeggen hoe de mens samenhangt met alles wat hem omringt.

In eerder werk van Gerlach was vaak wel een iets van anekdote te herkennen, die lijkt in ‘Oog’ vrijwel helemaal weggesneden. Of toch niet helemaal: vanwege die Fibonacci-reeks besloot ik de bundel ook eens achterstevoren te lezen. Dat bood een voorzichtige opening. Het laatste gedicht las als een kleine scène: ‘Eentje die ik verloor zit recht in bed/ en raakt mijn schouder aan.’

Het verlies van een leven, van iemand die dichtbij was en vervolgens het zoeken naar plekken waar en momenten waarop dat leven zich even weer lijkt te manifesteren, daarvoor zoekt Gerlach taal. Die momenten kunnen schuilen in het geluid dat paarden maken als ze hun hoofden tegen elkaar aan wrijven, of in rimpels door de wind achtergelaten op het water. Ze openbaren zich als een serveerster, door licht omkranst, de soep ronddeelt, of in een buurman die hoest: “Hoe zijn niet gaat over iets / dan er zijn, je adem een hoest lang een lied / lang bewaren zoals ik je vasthoud hier bij de wasbak / met alles wat in me zoals ik de wereld en alles / wat daarin is door elkaar als het haar op je hoofd / in mijn handen zolang je zolang ik hart je bewaar.”

Leven, en daarmee dood, bestaat in samenhang, met het kleine en het onmetelijke. Lucht, horizon, zee. Gerlachs poëzie roept vragen op, is weerbarstig. Maar wie een beetje wrikt, die vangt een glimp op van iets groters, een ‘duizeling sterriger dan/zeevonk’.

Iemand – 1

Iemand loopt zo door de kamer

in alle hoeken van haar is het licht

Het is dat zij op haar dienblad zes borden verplaatst

zonder een druppel woensdagsoep te morsen

In de dissel van haar bewegen

matigt een koudbloed een ree

en bij elke voorwaartse stap overwinnen haar heupen

de verzoeking van een eerdere stap achterwaarts

Het is dat zij de wagen waarin wij branden

teugelloos leidt door het etmaal van tij tot tij

en dat haar geheel van licht doordrongen verschijning

ruimte opent voor zeepsop droogdoek en maat

Het is dat zij voeten heeft

ogen en ellebogen

en dat zij weet hoe uit haar lichaam te treden

zonder dat haar afwezigheid merkbaar wordt

Ook als zij met zwevende stappen ons heeft verlaten

eten wij onze soep in verschuldigde stilte

Eva Gerlach

Eva Gerlach
Oog
De Arbeiderspers; 88 blz. € 18,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden