SITE tijdgeest 2310 dave eggers Beeld Tjarko van der Pol
SITE tijdgeest 2310 dave eggersBeeld Tjarko van der Pol

BoekrecensieDave Eggers

We willen het zelf, de voorgeprogrammeerde voorspelbare wereld die ‘Het Alles’ ons voorschotelt

Na De Cirkel presenteert Dave Eggers met Het Alles een tweede dystopische roman, even simpel als doeltreffend.

Rob Schouten

Van Adriaan van Dis tot Dave Eggers, en van Christiaan Weijts tot Maxim Februari, allemaal schrijven ze dystopische romans. De dystopische roman is het favoriete genre van tegenwoordig, geen wonder met zoveel dagelijkse klimaatzorgen, pandemievrees en beangstigende technologische sprongen, oftewel: ons tijdsgewricht schreeuwt erom. Sommige auteurs schrijven er zelfs twee, zoals nu Dave Eggers die een vervolg c.q. uitbreiding van zijn bestseller De Cirkel schreef, getiteld Het Alles. Want dystopieën staan niet stil, ze worden qualitate qua steeds erger.

In Het Alles draait het om de firma De Every, die wel wat weg heeft van Facebook, een quasi-menslievend sociaal medium dat de markt van gedragsbeïnvloedende apps beheerst. Wie, zoals uw bespreker, een onschuldige app als de stappenteller heeft, weet wat hem te wachten staat als het een stapje verder gaat: ons hele leven zal gedomineerd en gereguleerd worden door applicaties die gebruikt worden om ons te controleren en in toom te houden. Privacy zal niet meer bestaan, alles wordt publiek en transparant, ‘geen vaag gedoe meer’. Over deze angstdroom gaat Het Alles.

Gelijkheid in plaats van verschillen

Delaney, een jonge Amerikaanse vrouw, wil daar een stokje voor steken. Ze solliciteert bij De Every, in de hoop dat ze er samen met vriend Wes apps kan ontwikkelen, zo krankzinnig en privacybedreigend dat het bedrijf zichzelf ermee naar de afgrond helpt. Delaney is zelf overigens een tamelijk kleurloos type, ze heeft geen hobby’s, kent geen liefde, droomt nergens van, zelfs over haar uiterlijk krijgen we niets te horen; het enige wat ze wil is de ondergang van De Every. Ik kan me voorstellen dat Dave Eggers met haar ook een portret van deze tijd heeft getekend, van een monomane activist.

De manier waarop Dave Eggers de lezer in zijn dystopie dompelt is even simpel als doeltreffend. Delaney wordt aangenomen bij De Every en maakt kennis met de nieuwste ontwikkelingen van het bedrijf. Zo zijn er apps die berekenen wie de grootste kunstenaar is (met een ironische uitslag natuurlijk: de populaire Amerikaanse middle of the road-kunstenaar Norman Rockwell!) of die voortdurend de CO2-impact bepalen, om te zien of je ergens wel veilig bent. Ook ontwikkelt het bedrijf bodycams voor iedereen, en probeert het de openbare ruimte voortdurend in de gaten te houden. Dat alles met het idee dat gezonde en gemiddelde mensen duidelijkheid en veiligheid willen, objectiviteit in plaats van subjectiviteit, gelijkheid in plaats van verschillen.

Vriendschapsmeter

Bedrijfsspion Delaney ontwikkelt apps die nog verder gaan, eentje, ‘Authentifriend’, die vriendschap en vertrouwen meet, waardoor je kunt zien of je je vrienden wel echt kunt vertrouwen, en een app ‘smart­speakers’, die geluiden in gezinnen afluistert, zodat de ­politie eventueel kan ingrijpen bij huiselijk geweld. Als saboteur hoopt ze dat die veel te ver gaan en dat het publiek zich daardoor van De Every zal afkeren, maar het tegendeel gebeurt: het publiek omarmt ze. Zelfs Delaneys voormalige medestanders raken gewend en gaan er langzaam in mee, terwijl Delaney zelf op zeker moment, buiten in de natuur (er wordt nauwelijks meer buiten de stad gereisd vanwege alle levens­gevaar) zich ook begint af te vragen waar ze eigenlijk mee bezig is en of escapisme geen betere optie is: ‘De Every wilde, bijgestaan door bijna de ­hele wereldbevolking, een andere wereld, een bewaakte wereld zonder risico’s, verrassingen, nuances of alleen-zijn. Waarom zouden ze die dan niet krijgen, zolang zij zelf dit mocht houden? Ze zou een hut kunnen bouwen, alleen zijn, zich afzonderen en de kapotte wereld overlaten aan degenen die hem hadden geschapen en omarmd.’

Ultieme ordening

Boodschap van Eggers: we willen het zelf! Niet die apps vormen de dystopie, maar de modale mens die bang is geworden voor zijn omgeving. Nieuw is die gedachte aan ultieme ordening wat mij betreft niet. Henriette Roland Holst schreef aan het begin van de vorige eeuw al, zonder enige weet van onze digitale wereld: ‘Bename’ en ord’nen geeft menschen vrede.’ Maar wie die orde en voorspelbaarheid met apps en reglementen ­afdwingt, creëert een nachtmerrie.

Het hangt ervan af in hoeverre je in de realiteit van Eggers’ toekomstbeeld vol digitale dominantie gelooft of je Het Alles als een boek vol dreiging beschouwt of als een virtuoze schildering van een nauwelijks denkbare wereld. Zelf ben ik te optimistisch over het mensdom om het helemaal serieus te nemen, ik kan me niet voorstellen dat de mens niet eerder op de rem gaat staan. Maar ook dan leest Het Alles als een trein, vlot geschreven, zoals alles van Eggers, vol prikkelende hersenspinsels en een voor de positieve denkers onder ons toch nog onverwacht einde.

null Beeld
Beeld

Dave Eggers
Het Alles (The Every)
Vert. Elles Tukker, Gerda Baardman, Lidwien Biekmann
De Bezige Bij;
456 blz. € 24,99

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden