ReportageTheater

We mogen weer naar het theater, maar storm loopt het niet

De ‘Stamboom Monologen’ met Joy Delima van Internationaal Theater Amsterdam is ondanks het beperkte aantal kaarten niet volledig uitverkocht.Beeld Patrick Post

Theaters zijn weer open, maar zelfs de mondjesmaat beschikbare stoelen raken niet uitverkocht. Zijn bezoekers bang of hebben ze gewoon geen zin in een voorstelling?

Musea, concertzalen en theaters zijn weer open, maar Nederlanders staan nog niet te trappelen om gebruik te maken van het culturele aanbod. Uit onderzoek van de gemeente Den Bosch blijkt dat 71 procent liever nog even wacht met naar theater gaan. En twee weken terug sloeg de Museumvereniging alarm, omdat vooral buiten de Randstad de beschikbare kaartjes niet worden verkocht. 

Dat is zuur voor cultuurinstellingen die hun uiterste best doen om een bezoek veilig te laten verlopen. Er zijn looproutes, tijdsloten en extra ruimte tussen bezoekers. Durven mensen niet, of vinden we het niet meer gezellig om op anderhalve meter afstand naar theater of een museum te gaan?

Jacob van der Vlugt, woordvoerder van het Concertgebouw, durft niet direct te concluderen dat bezoekers wegblijven uit angst voor het virus. “Het kan ook komen door de zomerperiode, waarin kaartjes verkopen vaak toch al lastig is.” Het Concertgebouw deed, net als TivoliVredenburg, onderzoek naar hoe veilig de bezoekers die wél komen zich voelen: “96 procent voelt zich heel veilig, sommigen zelfs veiliger dan in de supermarkt. Bovendien vinden veel mensen het juist een prettige ervaring. Altijd goed zicht, lekker veel beenruimte en niemand die hoest in de zaal.” Toch zijn de twee concerten per dag in het Concertgebouw voor telkens maximaal 350 bezoekers, terwijl er normaal tweeduizend in de zaal passen, niet helemaal uitverkocht. 

We doen ons best mensen een ontspannen avond te geven

Ook Internationaal Theater Amsterdam heeft in de Stadsschouwburg voorstellingen die niet uitverkopen. Er kunnen tweehonderd mensen in de zaal en voor de voorstelling ‘Stamboom Monologen’ van Joy Delima zijn nog behoorlijk wat kaarten beschikbaar. Woordvoerder Pieter Haasnoot kan het niet helemaal verklaren. “Bij ons zijn alle maatregelen op orde en we doen ons best mensen een ontspannen avond te geven.” Vooral in het begin was het wennen, zegt Haasnoot. “Die dertig mensen in de zaal gaven bijna een gewijde sfeer. Er was weinig sociale interactie. Nu mensen ook samen mogen komen, wordt er weer meer gebabbeld.”

Christian Bröer, socioloog en verbonden aan de faculteit maatschappij- en gedragswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam ziet verschillende reacties op het voorzichtig weer open gaan van culturele instellingen. Personen die normaal gesproken voorzichtig zijn, zijn nu nog voorzichtiger. Mensen met een kwetsbare gezondheid bijvoorbeeld – vaak ouderen. Bovendien is de geldende opvatting dat het buiten veiliger is en voelen zij zich snel ongemakkelijk in een zaal.

Voor anderen hebben de versoepelingen juist een legitimerende werking, zegt Bröer. Dat bleek vorig weekend toen de treinen naar Zandvoort als vanouds overvol zaten. “Mensen zijn wel klaar met binnen zitten, men trekt er liever op uit.” Musea en theater zijn doorgaans binnenactiviteiten en de daar geldende protocollen geven nauwelijks een gevoel van vrijheid. Deze mensen ervaren een bezoek aan theater als ongezellig of gedoe. 

Gedragswetenschapper Jeannette Pols denkt ook dat mensen de protocollen ervaren als een belemmering van hun vrijheid. Ook zij is verbonden aan de Uva en deed onderzoek naar effecten van de coronamaatregelen op kwetsbare groepen en schreef een essay over de sociale noodzaak van cultuur en de effecten van social distancing. Ze signaleert dat de openbare ruimte onherbergzamer is geworden. “En de maatregelen wekken soms weerstand op, omdat ze moeilijk zijn uit te leggen: waarom is die anderhalve meter overal verplicht, maar mag ik wel naar de kapper?”

Iris van Heesch (36): ‘Ik zie corona als een kans voor instellingen om nieuwe groepen aan te spreken’

Iris van Heesch (36): ‘Ik zie corona als een kans voor instellingen om nieuwe groepen aan te spreken’

“Heerlijk, die rust en ruimte in musea en theaters. Ik bezoek ze nu juist met nóg meer plezier. Zeker, er zijn overal looproutes uitgestippeld en je moet je aan bepaalde regels houden, maar dat ongemak weegt niet op tegen alle voordelen. Rijen voor de garderobe of kaartjescontrole zijn er niet langer, noch sta je met anderen te dringen voor een schilderij.

“Die bezoekersluwte is een uitkomst voor mensen die gevoelig zijn voor prikkels. Het gaat nu gelukkig stukken beter, maar een paar jaar geleden had ik veel last van overprikkeling. Dan was ik na een bezoek aan een concert of museum compleet uitgeput. Om die reden ben ik vier jaar geleden de stichting Onbeperkt Genieten gestart, die culturele instellingen helpt om voorstellingen en tentoonstellingen toegankelijker te maken voor mensen met een lage tolerantie voor prikkels. Door het licht wat te dimmen bijvoorbeeld, of stilteruimtes in te richten. 

“Sinds twee weken ga ik met een checklist op pad. Samen met vrijwilligers kijk ik op culturele plekken hoe de ruimtes eruit zien en of er misschien dingen zijn waarmee mensen die gauw overprikkeld raken rekening moeten houden. Zo ben ik bij de 1,5-metersessies geweest, kleine concerten in de Nieuwe KHL in Amsterdam, en bij Het Nationale Theater in Den Haag. De komende week staan enkele musea op de planning. 

“Kunst geeft me een gevoel van vrijheid, het inspireert en geeft energie. Ik gun het iedereen daarvan te genieten. Ik zie corona als een kans voor culturele instellingen om nieuwe groepen mensen aan te spreken.”

Een bezoek aan theater of museum is vooral een sociale gebeurtenis 

Een bezoek aan theater of museum gaat niet uitsluitend om de kunst, maar is vooral ook een sociale gebeurtenis, zegt zowel Pols als Bröer. “Daarbij gaat het niet alleen om de mensen met wie je gaat, je treft er ook gelijkgestemden.” Mensen die van jazz houden, of die zich net als jij leuk hebben aangekleed voor de gelegenheid. Het gevoel een ervaring te delen verdwijnt als de zaal leeg blijft. Een korte blijk van waardering of een vriendelijk knikje lijkt onbenullig, maar is eigenlijk van grote waarde. “Dat merk je pas als het er helemaal niet meer is”, aldus Pols. 

Er zijn ook cultuurinstellingen die nog niet zijn opgestart na de lockdown. Zo liggen bij Stage Entertainment, de grootste musicalproducent van Nederland, alle voorstellingen al sinds 12 maart stil. De producties zijn te groot om snel een paar protocollen op los te laten en aan te passen voor een kleiner publiek. Nu wordt hard gewerkt om in het najaar de musical ‘Tina’ weer op de planken te krijgen. “In het Beatrix Theater in Utrecht passen normaal 1547 mensen, nu gaan we de voorstelling spelen voor maximaal 450 mensen”, zegt commercieel directeur Eke Rog. “We hebben het onderzocht en ons publiek wil graag weer komen.”

Het bedrijf gaat onder meer gebruik maken Close. Deze app is aanvankelijk ontworpen om bezoekers een leuke totaalervaring te geven, maar inmiddels gaat het vooral om crowdmanagement, vertelt bedenker Killiaan Toorenaar. Ook museum Naturalis maakt er gebruik van om bezoekers in goede banen te leiden. Zo helpt de app bij de gezondheidscheck vooraf en ontvangen mensen berichten over de maatregelen en de looproutes. Om in de toekomst ook grotere evenementen coronaveilig te kunnen houden zijn dit soort digitale oplossingen onontbeerlijk, denkt Toorenaar.

Mimi Rietdijk (69) uit Haarlem: ‘Ik heb longproblemen en durf niet zo goed’

Mimi Rietdijk (69):  ‘Ik heb longproblemen en durf niet zo goed’

“Kunst en cultuur geven mijn leven kleur. Met verschillende vriendenclubjes ga ik naar theaterprogramma’s en tentoonstellingen door het hele land en de Tapasconcerten in de Philharmonie Haarlem bezoek ik trouw. Door de gedeeltelijke lockdown was dat in één klap over. Heel jammer. 

“Ook nu het weer mag, aarzel ik. De brochures voor aankomend seizoen liggen hier ongelezen. Ik heb longproblemen en durf niet zo goed. Bovendien is het theater minder aanlokkelijk als de zaal voor twee derde leeg is. Gek genoeg is een voorstelling toch iets wat je met de anderen in het publiek beleeft. Sámen applaudisseer je.

“Om actief te blijven, lees ik nu meer en spring ik vaker op de fiets. Ook ben ik sinds het einde van de lockdown drie à vier keer naar buitenkunst gereisd, naar botanische tuinen. Met de trein. Eerste klas hoor, dat wel, zodat ik me veilig voel. Buiten de spits.

“En ik heb dinsdagmiddag een bioscoop bezocht. Ik was wat nerveus, scande de ruimte eerst goed. Al gauw zag ik dat het wel snor zat. Zo stonden er tussen iedere stoel twee lege stoelen, heel verantwoord. Qua museum- en theaterbezoek wacht ik nog even af. Ik mis het, al is het voor de sector zelf pas echt een drama natuurlijk.”

Lees ook: 

In sommige musea worden zelfs niet alle beschikbare kaartjes verkocht

De musea zijn weer open, maar het gaat nog steeds niet goed. Vaak wordt niet eens het beperkte aantal beschikbare kaartjes verkocht. Veel instellingen vrezen voor hun voortbestaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden