Vandaar dit boek

‘We moeten nu het verleden met Papoea recht gaan aankijken’

Trouw vraagt schrijvers wekelijks naar hun drijfveren achter het schrijven van een boek. Deze keer: Merel Hubatka (1978) is schrijver, stadsdichter van Zutphen en muzikant.

Ik werd geboren op Irian Jaya. Toen mijn moeder in haar kraambed lag, zaten er Papoea’s op onze veranda. Soms namen ze mij als baby even mee om een rondje te lopen en trof mijn moeder ineens een lege wieg aan. Mijn vader voelde een diepe, vriendschappelijke band met de Papoea’s sinds hij rond zijn 20ste bestuursambtenaar in Nederlands Nieuw-Guinea was geworden. In 1963 kwam het land onder bestuur van Indonesië. Mijn vader vertrok, maar keerde later met zijn gezin ook weer terug naar wat toen West-Papoea was gaan heten. Daar woonde ik de eerste 3,5 jaar van mijn leven.

Vader

Onze hele jeugd stond in het teken van Papoea. Als dominee en antropoloog zette mijn vader zich eenmaal terug in Nederland in voor de vrijheid van de Papoea’s. Hij preekte voor de Papoeagemeenschap in Nederland. Hij schreef brieven naar kranten om aandacht te vragen voor de Nederlandse verantwoordelijkheid voor Papoea. Mensen werden soms gek van hem omdat hij iedere keer weer over Papoea begon. Maar de respons bleef uit. 

Nederland kijkt weg van Papoea, eerst misschien uit ongemak of schaamte. Nu doordat niemand meer weet hoe het precies daar is gegaan. Ik heb dit boek geschreven om dat te vertellen. En voor mijn vader, die in 2013 overleed. Zijn brieven die ik na zijn dood vond, hielpen me om de sfeer in Nieuw Guinea tussen 1959 en 1963 te beschrijven.

Akimoega 

In mijn roman gaat het over de tijd dat mijn vader vertrekt naar Nederlands Nieuw-Guinea. Hij komt aan in Akimoega, een dorp diep verstopt in de binnenlanden. Terwijl hij werkt aan het bouwen van huizen en het stichten van vrede tussen de stammen, weet hij nauwelijks dat op het wereldtoneel wordt beslist over het lot van Papoea. In mijn boek geef ik de machthebbers die dat lot bepaalden een stem: Joseph Luns, president Kennedy, prins Bernhard en president Soekarno bijvoorbeeld. Economische belangen waren voor hen belangrijker dan mensenrechten.

Mijn vader was er vast van overtuigd, net als veel Nederlanders, dat hij de Papoea’s hielp op weg naar soevereiniteit. Nederland investeerde veel in het enige gebied dat ze na de onafhankelijkheid van Indonesië nog over hadden in Zuidwest-Azië. Zodra het land er klaar voor was, zou Nederland zich terugtrekken. Nederland hoopte daar goede handelsbelangen aan over te houden. Zo ver is het nooit gekomen. In ruil voor herstelde handelsbelangen met Indonesië, moesten in 1962 alle Nederlanders vertrekken en werden de Indonesiërs al gauw de baas.

Onderdrukking 

De situatie is sindsdien slecht. In 1969 mochten de Papoea’s stemmen over aansluiting bij Indonesië. Maar feitelijk was er geen keus. De families van de 1026 kiesmannen werden gevangengezet. Pas als zij voor aansluiting zouden stemmen, zouden de kiesmannen hun families terugzien. Journalisten mogen sinds 1963 het land niet meer in. Gelukkig zijn er nu sociale media. De onderdrukking wordt alleen maar groter. Afgelopen jaar zijn er 500 Papoea’s door het Indonesische leger opgepakt tijdens vreedzame demonstraties. Sinds 1963 zijn er 100.000 tot 500.000 doden gevallen als gevolg van het genadeloze regime.

Hulp

Papoea’s hopen nog altijd dat Nederland ze ooit zal helpen. Misschien dat Nederland dat koloniale verleden niet wil oprakelen. Maar de tijd is juist gekomen om dat verleden, en bijbehorende verantwoordelijkheden, recht in het gezicht te kijken.

Norman 

Merel Hubatka

Wereldbibliotheek; 305 blz. €19,99

Een bekende of minder bekende persoon vertelt wekelijks waarom we een boek écht moeten lezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden