TaalPeter-Arno Coppen

We moeten ervoor waken dat we dit verkeerd begrijpen

Een lezer klaagt bij de redactie van Trouw over de volgende zin in de krant: “Deze methode waakt ervoor dat alle ingevlogen hulpverleners langs elkaar heen werken.” Wat is daar mis mee? “Eerlijk gezegd”, merkt hij op “zou ik liever ervoor waken dat zij niet langs elkaar heen werken.”

De officiële taalregels stellen deze lezer in het ongelijk. De Taalunie geeft de voorbeeldzin: “We moeten ervoor waken dat het drinkwater (niet) vervuild raakt”, en merkt daarbij op dat het niets uitmaakt of je daar het ontkennende ‘niet’ toevoegt. Feit is, zo redeneert men, dat voor veel taalgebruikers de ontkenning al in het ‘ervoor waken’ opgesloten zit.

Is dit weer het zoveelste geval van taaladviseurs die zwichten voor veel voorkomende fouten? Worden beide vormen goedgekeurd omdat taalgebruikers structureel fouten maken? Ik denk dat het anders ligt.

Niet meer te bevatten

De oorsprong van de uitdrukking ‘ergens voor waken’ is letterlijk dat je ergens voor wakker blijft. Maar hier zit de dubbelzinnigheid al in opgesloten: je kunt wakker blijven om erop toe te zien dat er iets gebeurt wat je wilt, of je kunt wakker blijven om op te letten dat er iets niet gebeurt wat je niet wilt.

Een aantal maanden geleden had ik het over betekenissen die ons brein niet goed aankan, met name ontkenning plus modaliteit. Dat is precies wat hier aan de hand is. De bijzin (waar je voor waakt) is iets wat wenselijk of onwenselijk is. Dat is modaliteit. Zet daar een ontkenning bij, en nog eens een schaalbegrip (‘waken’ is iets wat je meer of minder kunt doen) en onze taalhersens slaan meteen op tilt. Dat is niet meer te bevatten.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden