Movies that Matter

We krijgen allemaal bloedvis op ons bord

De slavernij in de viswereld in niet specifiek een Thais probleem, ook uit andere werelddelen zijn verhalen bekend van uitbuiting op zee.

Veel Thaise vissersschepen zijn drijvende gevangenissen. Aan boord heerst een afschuwelijk regime van mishandeling en terreur. Waar komt de gevangen vis terecht?

Deugt de vis op ons bord? Wie ‘Ghost Fleet’ ziet, kan niet aan die vraag voorbij. Want slavernij op zee is niets bijzonders, is de boodschap van deze onrustbarende documentaire. Wat is hierop het antwoord?

Een film over visserij staat al snel garant voor mooie beelden. Van scheepjes die bij avondlicht ronddobberen op de Indische Oceaan. Van vis die verhandeld wordt op kleurrijke marktjes. Of van haventjes, waar bootjes na hun lange reis op adem komen. Ghost Fleet heeft het allemaal. Maar de film laat ook een gruwelijke keerzijde van de visserij zien.

Slavernij

Aan het begin van de film vertelt een jongen hoe hij in Bangkok op zoek is naar het gezelschap van een meisje. “Dat is het laatste wat ik me herinner.” Daarna werd hij wakker, op een bed dat schommelde. Op beeld zie je hem uit een kajuit kruipen en over de zee staren. “En toen was het met me gedaan. Ik was eigendom geworden.” Slavernij, hij dacht eigenlijk dat het niet meer bestond.

Vijf jaar gevangen zitten op een boot is niks bijzonders. In Ghost Fleet regent het getuigenissen van ex-slaven die tien, twaalf of zelfs vijftien jaar ronddobberen op een Thais vissersschip. Vaak zijn het Burmezen of Cambodjanen die in Thailand hun geluk wilden beproeven maar daar in handen vielen van mensenhandelaren. Ze komen zonder papieren de grens over, worden onder valse voorwendselen geronseld. Werk op een kippenfarm of in een garnalenkwekerij wordt beloofd.

Als de werkelijkheid tot hen doordringt, is het te laat. “Er is ook niemand die je helpt”, vertelt een van de slachtoffers. “Politie, maffia en de vishandelaren, ze werken allemaal samen.”

Mensenhandel

De slavernij in de viswereld is niet specifiek een Thais probleem: ook uit andere werelddelen zijn verhalen bekend over uitbuitingen op zee. Sommige deskundigen schatten dat 10 procent van alle zeevis langs deze weg op ons bord komt.

Wel heeft Thailand een van de grootste vissersvloten ter wereld waarvoor het steeds lastiger is goed personeel te vinden. Door overbevissing moet de vis namelijk van steeds verder weg komen. Thai hebben geen zin om maandenlang van huis weg te zijn. De mensenhandel is dus een uitkomst voor de visserijbedrijven.

De verhaallijn van Ghost Fleet is vrij overzichtelijk: die volgt de pogingen van de moedige Thaise Patima Tungpuchayakul. Met haar organisatie LPN zet ze zich in voor voormalige slaven. Ruim 4000 slaven bracht ze zo weer in contact met hun familie. Ze werkt nauw samen met de voormalige slaaf Tun Lin, die op veertienjarige leeftijd, vanuit Burma, liefst 11 jaar lang op een Thais visserschip gevangen werd gehouden en getuige was van gruwelijke praktijken.

En passant sporen ze ook nog belangrijke getuigen op van de mishandelingen die de monnik Prosath op een slavenboot onderging. “Ik wil wraak”, zegt hij in de film. Hij zat ruim vijf jaar gevangen op zee, werd daar zo zwaar afgetuigd dat hij aan één oog blind is. Hij eist schadevergoeding én loon van de vismaatschappij.

Namen en rugnummers

Ghost Fleet schetst tot in detail hoe de Thaise vissersboten fungeren als drijvende gevangenissen. Aan boord heerst een afschuwelijk regime van mishandeling en terreur. Zelfmoord, maar zelfs ook moord, is niks bijzonders. Slechts een enkeling weet aan dit regime te ontsnappen. Bijvoorbeeld door in zee te duiken als er land in zicht is. Of door het oerwoud in te vluchten, zodra een boot ergens aanlegt. Soms lukt dat ontsnappen, soms ook niet. Wie wordt achterhaald, wordt opgesloten als een beest in een kooi. Tot het schip weer uitvaart.

De werkzaamheden van Patima en Tun zijn een prima kapstok voor de regisseurs Shannon Service en Jeffrey Waldron om mensonwaardige praktijken in de Thaise visserij aan de kaak te stellen. Zwak is wel dat geen enkele vismaatschappij of kapitein wordt genoemd en dat ieder weerwoord ontbreekt.

Namen en rugnummers zijn juist zo gewenst omdat illegaal gevangen vis gemakkelijk in het legale circuit belandt. De film meldt aan het eind wel dat de dubieuze Thaise vis gewoon in restaurants en bij grote (westerse) supermarktketens wordt verkocht.

Voor de viseter met een geweten is dat vervelend. Ook omdat MSC, een keurmerk voor verantwoorde visserij, pas sinds een paar jaar dwang- en kinderarbeid op zee op de agenda heeft staan. De visserijsector is zo complex dat een sluitende controle nog jaren op zich laat wachten. Tot die tijd is dus weinig zeker over de tonijn op je bord.

Movies that Matter 

Movies that Matter is een filmfestival vol geëngageerde documentaires, met speciale aandacht voor mensenrechten. Het festival met films die er toe doen vindt plaats in Den Haag, van 22 tot en met 30 maart. Ga voor meer recensies en interviews met regisseurs naar trouw.nl/moviesthatmatter.

Lees ook:

De Thaise visindustrie is nog steeds een hel voor werknemers

Thailand beloofde de EU menselijke werkomstandigheden. Dat lukt onvoldoende, meldt Human Rights Watch.

Moderne slavernij op de Molukken: werken of de kooi in

Journalisten treffen honderden illegale Burmezen aan die tegen hun wil in de visserij werken. ‘Onze ouders denken vast dat we dood zijn.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden