BoekrecensiesKim Jong-un

Wat Kim Jong-un moest doen om zich te bewijzen als leider van een stalinistische dictatuur

Kim Jong-un.Beeld AFP

Hij intrigeert, de jonge Kim Jong-un. Twee boeken werpen nieuw licht op de dictator van Noord-Korea.

Wie eind jaren negentig in de buurt van de Zwitserse stad Bern een jongen fanatiek zag basketballen op een pleintje, zal niet vermoed hebben dat hier de latere leider van de Democratische Volksrepubliek Korea bezig was. Op dat moment was ook nog niet duidelijk dat hij het zo ver zou brengen. Het land dat bekendstaat als Noord-Korea werd geleid door de vader van de jongen, maar de opvolging was nog onzeker.

Enkele jaren later moest Kim Jong-un zijn rustige Zwitserse leven vaarwel zeggen, en daarmee de skivakanties en de vrijheid om onbekend over straat te gaan en eindeloos te basketballen. Hij keerde terug naar Pyongyang, om te studeren aan de elite-universiteit die genoemd was naar zijn grootvader Kim Il-sung.

Toen Kim Jong-il in 2011 overleed, was zijn zoon van nog geen 30 ineens de grote man. Veel commentatoren in het buitenland betwijfelden of hij opgewassen was tegen zijn taak: te jong, onervaren, niet militair op de proef gesteld, geen partij voor de generaals die achter de schermen de dienst uitmaken.

Zelfs zijn leeftijd is niet met zekerheid bekend

Hoe weinig er ook bekend is over Noord-Korea, één ding is wel duidelijk: Kim Jong-un heeft die commentatoren het nakijken gegeven. De nu waarschijnlijk nog altijd maar 36-jarige – zelfs zijn leeftijd is niet met zekerheid bekend – heeft de touwtjes in Pyongyang stevig in handen. Kim heeft zich bewezen als leider van de stalinistische dictatuur en hij is er zelfs in geslaagd zich op te werpen als een nieuwe versie van zijn grootvader, de legendarische stichter van het land.

Wat Kim Jong-un heeft gedaan om die positie te bereiken en vooral om die te behouden, wordt in twee recente boeken goed beschreven. Zowel Jung H. Pak als Anna Fifield vertellen hoe hij niets of niemand ontzag om zijn macht te laten gelden. Dat hebben zijn oom Jang Song-thaek en zelfs zijn halfbroer Kim Jong-nam aan den lijve ondervonden.

Oom Jang, getrouwd met de dochter van Kim Il-sung en jarenlang zeer invloedrijk, werd in 2013 waarschijnlijk met luchtafweergeschut doodgeschoten. Kim Jong-nam werd in 2017 op het vliegveld van Kuala Lumpur vergiftigd door twee vrouwen. Die afrekeningen maakten voor­al duidelijk dat niemand in Kims omgeving zich veilig kan wanen.

Beide boeken beschrijven hoe Kim opgroeide, hoe hij al jong een oogappel werd van zijn grootvader en hoe graag hij basketbalde in plaats van te leren. Veel opvallende karaktereigenschappen weten klasgenoten uit die tijd of overgelopen Noord-Koreanen, zoals de tante bij wie hij in Zwitserland woonde, niet te noemen. Zo blijft Kim een wat kleurloze figuur, die zich terug in Pyongyang ontpopte tot een nietsontziende en sluwe dictator.

Meer vrijheid is uit den boze

Eén ding staat voorop in zijn handelen: het belang van de familie Kim, de enige erfelijke ­dynastie van een communistisch land. Alle speculaties over machtigen op de achtergrond die hem als marionet naar voren zouden schuiven zijn inmiddels verstomd, iedereen erkent dat Kim de macht heeft in Noord-Korea. Wat hij wil is ook duidelijk: het land moderniseren, maar vooral in technisch opzicht. Meer vrijheid is uit den boze, want die kan krachten losmaken waar de Kim-dynastie niet bij gebaat is.

De Noord-Koreaanse leider heeft inmiddels ook gezorgd voor voortzetting van de dynastie, of in ieder geval voor kandidaten. Met zijn vrouw Ri Sol-ju heeft hij zeker een dochter en wellicht meer kinderen. Het bestaan van de dochter is bekend dankzij de voormalige Amerikaanse basketbalster Dennis Rodman, die in ­Pyongyang op bezoek ging.

Pak en Fifield schetsen een land dat na een hongersnood in de jaren negentig sterk ontwikkeld is. In Pyongyang leven de meeste mensen in een redelijk comfortabele toestand, maar op het platteland is het leven zwaar. Honderdduizenden mensen zitten in strafkampen waar weinigen levend uitkomen, terwijl Kim en zijn familie in onvoorstelbare luxe leven.

Een probleem voor beide auteurs is het gebrek aan betrouwbare informatie uit Noord-Korea, wat wel blijkt uit het feit dat een excentrieke sportman als Rodman een belangrijke bron is. Een andere verteller in beide boeken is de Japanse sushi-kok Kenji Fujimoto, die in de hoogste kringen in Pyongyang verkeerde en zelfs als een soort speelkameraadje moest fungeren voor de kleine Kim.

Fifield, een ervaren journalist van The Washington Post, baseert zich vooral op infor­matie uit de media en op gesprekken die ze voert met betrokkenen. Ze heeft meer gereisd en schrijft beter dan Pak, die een andere troef heeft: als ex-medewerker van de Amerikaanse inlichtingendienst heeft ze toegang tot andere bronnen.

Paks boek is bijzonder interessant op het moment dat ze een inkijkje geeft in het werk bij een inlichtingendienst. Keer op keer haalt ze daarbij een ander boek aan, dat ze presenteert als een CIA-bijbel: ‘Psychology of Intelligence Analysis’ van Richards J. Heuer jr. Dat behandelt onder meer de valkuilen voor analisten: tunnelvisie, het zoeken naar informatie die het bestaande beeld bevestigt en de behoefte om oorzakelijke verbanden te zien, terwijl die er niet zijn.

Voortdurend een slag om de arm

In die valkuilen trappen Pak en Fifield niet. Maar ze moeten in hun soms ongelofelijke verhalen voortdurend een slag om de arm houden. Vooral Pak strooit met de woorden als ‘misschien’, ‘waarschijnlijk’ en ‘mogelijk’. Af en toe schudt ze die voorzichtigheid van zich af, bijvoorbeeld als ze ingaat op Kims houding tegenover de VS. “Ondanks alle borstklopperij en slechte gedrag is Kim niet uit op een militaire confrontatie. Hij is rationeel, niet suïcidaal.”

Pak hekelt de naïeve en slechte voorbereiding door de Amerikaanse president Donald Trump en zijn adviseurs, in de aanloop naar twee toppen met Kim. Haar boodschap: “Het is hoogst onwaarschijnlijk dat Kim zijn kernwapens opgeeft om een McDonald’s in Pyongyang te krijgen”. Subtiel wijst ze erop dat Trump en zijn medewerkers weinig belangstelling hadden voor de informatie van de CIA. Het boek eindigt met advies: houd de druk op Noord-Korea maximaal, wapen je tegen cyberaanvallen en betrek China hierbij.

Fifield vertelt dat de Noord-Koreanen ook moeite hadden om Trump te begrijpen. Hoge ambtenaren keken naar series als ‘The West Wing’ en ‘Madam Secretary’, in de hoop zo te snappen hoe de hazen in Washington lopen. Daaruit concludeerden ze dat hun Amerikaanse collega’s veel vrijheid hebben om zelf plannen te maken. Maar verbaasde Amerikanen vertelden hun dat Trump heel anders opereert dan in die series gebruikelijk is: hij bepaalt wat er gebeurt, van bovenaf.

Toch sluit Fifield niet uit dat de relatie tussen de VS en Noord-Korea weer kan ontspannen, al was het maar omdat Kim economische groei nodig heeft om de mensen om zich heen tevreden de houden.

Jung H. Pak
Hoe je Kim Jong-un wordt
Vert. M. Molegraaf
Prometheus; 367 blz. € 22,50

Anna Fifield
De Grote Kameraad
Vert. P.C. van der Eerden
HarperCollins; 350 blz. € 20,99

Lees ook:

Noord-Korea heeft genoeg van ‘smerige smoesjes’

Noord-Korea verbreekt alle communicatie met het zuiden. Drijvende kracht achter deze stap is Kim Yo-jong, de zus van de grote leider.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden