Taal

Wat is het verschil tussen proberen en uitproberen?

null Beeld anp
Beeld anp

Een lezeres schrijft mij met de vraag wat ik vind van het woord 'uitproberen.' Is dat geen contaminatie? En wat is dan het verschil tussen 'proberen' en 'uitproberen'? Interessante vraag!

Peter-Arno Coppen

De vraag naar de taalnorm is snel beantwoord: 'uitproberen' staat gewoon in het woordenboek en officieel is er dus niks mis mee. Leuker is de vraag wat het verschil is tussen 'uitproberen' en 'proberen.' Daar kun je taalkundig wel iets over zeggen.

Ik denk niet dat het hier een contaminatie betreft, maar een toepassing van het voorvoegsel 'uit.' Dit soort voorvoegsels ('in', 'op', 'af') gaan altijd op de een of andere manier over het resultaat van het werkwoord. Het voorvoegsel 'uit' kun je voor bijna elk werkwoord zetten, vooral bij het voltooid deelwoord ('Ben je al uitgegeten?', 'Ik ben onderhand uitgelachen'). De betekenis benadrukt dan de tijd die er nodig is (geweest) om het resultaat ten einde toe te bereiken.

Dit zie je naar mijn idee nog terug in het verschil tussen 'proberen' en 'uitproberen.' Het werkwoord 'proberen' is natuurlijk ook een veel gewoner en flexibeler werkwoord, dat je bijna als een hulpwerkwoord kunt gebruiken (je kunt iets 'proberen te doen' of zelfs iets 'hebben proberen te doen'). Maar afgezien daarvan kun je het verschil tussen 'ik probeer iets' en 'ik probeer iets uit' precies karakteriseren met die tijdsduur om het resultaat te bereiken. Als je zegt 'Probeer dit pilletje,' dan kan het om een incidenteel experiment gaan, maar maak je ervan 'Probeer dit pilletje uit,' dan geef je aan dat je het gedurende langere tijd zult moeten slikken om te kijken of het werkt.

Ook een taalvraag? Mail p.a.coppen@let.ru.nl
Lees eerdere afleveringen van onze taalrubriek op www.trouw.nl/taal

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden