Paul Römer.

Interview Paul Römer

Wat is het succes van ‘Big Brother’ volgens bedenker Paul Römer? ‘We hebben geluk gehad’

Paul Römer. Beeld Patrick Post

Hij wist dat het een sterk idee was. Maar dat ‘Big Brother’ zo’n revolutie teweeg zou brengen, had Paul Römer niet kunnen vermoeden, toen hij het programma 22 jaar geleden samen met onder andere John de Mol bedacht. “We hebben veel geluk gehad.”

Het leek haast een mantra. Albert, Anna, Amber, Arie, Astrid. “Het was midden in de nacht, een paar uur eerder was Bart als winnaar uit het huis komen rennen”, legt Paul Römer uit. Het was gelukt: ‘Big Brother’ ging als tv-hit de geschiedenisboeken in. Als dankwoord noemde de tv-producent alle voornamen van zijn medewerkers op. “De ontlading die ik toen voelde, zal ik mijn leven lang niet vergeten.”

Lang duurde het moment van rust niet. Er volgden nieuwe seizoenen en spin-offs als ‘De Bus’, op het overweldigende succes van de realitysoap moest gauw worden voortgebouwd. Ook in het buitenland werd ‘Big Brother’ een klapper, in totaal is het programma aan 62 landen verkocht.

 Voyeuristische gen

“Gluren is iets dat in de mens zit”, verklaart Römer (56) de aantrekkingskracht van ‘Big Brother’ vanachter zijn bureau in Hilversum. Sinds maart is hij directeur radio en televisie bij Talpa Network. “Wie ’s avonds over straat loopt, heeft de neiging om de verlichte huiskamers in te kijken. Dat is heel natuurlijk. ‘Big Brother’ speelt op dat voyeuristische gen in.”

Dat is één. “Punt twee: in het middelpunt staan doorsnee mensen. Die zie je niet vaak op televisie, toen al zeker niet. Met ‘Big Brother’ hebben we aangetoond dat iedereen een verhaal heeft en interessant is voor de kijker. Waarom? Omdat je naar jezelf kijkt.”

Die gewone mensen, zo legt Römer uit, bevinden zich namelijk in een ongewone situatie. “Afgesloten van de buitenwereld zitten ze samen in een huis, een soort snelkookpan die zo ontworpen is dat er emoties boven komen borrelen. De gevoelens die jij en ik in het dagelijks leven ook ervaren, van blijdschap tot woede en verdriet, komen daar geconcentreerd samen.”

“Het programma is een spiegel van de mens, de samenleving, van de eigen cultuur. Elke lokale cast neemt de nationale normen en waarden mee dat huis in en speelt die terug naar de kijker. Daarom werkt het programma ook zo goed in alle landen van de wereld.”

Realityvrijpartij

In het eerste seizoen was de postcoïtale peuk de omslag. Toen kandidaten Sabine en Bart die opstaken, wist Römer dat ‘Big Brother’ een hit zou worden. De eerste realityvrijpartij, discreet onder de dekens, deed de kijkcijfers door het dak knallen. “En dat was nodig, want de eerste drie weken leek ‘Big Brother’ een verliespost te worden. Zowel het grote publiek als adverteerders bleven weg, het programma is zelfs bijna van de buis gehaald.”

Hoe zat het ook weer? Bart en Sabine waren in het huis een stelletje geworden en dat vond de rest van de bewoners maar niets. Om af te zijn van het verliefde gedrag, nomineerde de groep het koppel voor vertrek. De volgende dag zou de kijker beslissen wie van de twee de koffers moest pakken. “Zouden ze die laatste nacht met elkaar naar bed gaan? Die spanning leidde tot buitengewoon bijzondere televisie. Met als hoogtepunt dat sigaretje achteraf. Een iconisch shot, ik kan het me zo voor de geest halen. Vanaf dat moment was het spel op de wagen.”

De tekst loopt door onder de video.

Wie Römer hoort spreken over ‘Big Brother’, zou niet verwachten dat de eerste aflevering alweer twintig jaar geleden werd uitgezonden. Met glinsterende ogen dist hij details op. Over het destijds revolutionaire programma, dat het startschot van een nieuw tv-tijdperk bleek te zijn, kan hij zich een heleboel dingen nog precies herinneren.

“Vier september 1997 was het, een donderdag. Met twee andere televisiemakers zat ik in het kantoor van John de Mol. Onze tweewekelijkse brainstormsessie ging van niks naar nergens, de gesprekken liepen stroef. Het ging over de ‘sabbatical leave’. Plots was het hip om een pauze te nemen van werk en een tijdje iets anders te doen, als een reis maken.”

JenniCam kwam ter sprake, een razendpopulaire website waarop een Amerikaanse vrouw haar dagelijkse activiteiten liet zien. “Nu klinkt het hopeloos ouderwets, maar zij had in haar huis een aantal webcams opgehangen, een nieuw fenomeen in die tijd. Via die camera’s konden bezoekers haar leven volgen.” Vooral de beelden waarop de vrouw naakt te zien was trokken de aandacht van het publiek en de pers.

Acht wetenschappers

Ook vertelde Römer de anderen over een krantenartikel dat hij had gelezen. Een Texaanse miljardair was het experiment ‘Biosphere 2’ gestart, met als doel het zelfvoorzienende ecosysteem van de aarde op kleine schaal na te bootsen. Voor het project leefden acht wetenschappers twee jaar lang in een min of meer hermetisch afgesloten koepel in Arizona. De opsluiting leidde tot ruzies, maar ook tot een huwelijk.

“Na drie uur vergaderen viel plots het kwartje”, weet Römer nog. “Wat als we die drie ingrediënten met elkaar zouden vermengen? Zouden we daar geen televisie van kunnen maken? John was direct helemaal vol van het idee. De maandag daarop hebben we de contouren bedacht van wat na twee jaar voorbereiden – uitzonderlijk lang voor televisie – ‘Big Brother’ zou zijn.”

Hoe real was de moeder aller realityseries?

“De situatie was artificieel, maar de emoties waren echt. Als je daarmee gaat manipuleren, kun je beter een dramaserie schrijven. Natuurlijk gaven we wel impulsen. Was de sfeer in het huis niet goed, dan organiseerden we een spelletje of duwden we een krat bier naar binnen voor een feestje.

“Maar alles wat de kijker die eerste seizoenen zag, is echt gebeurd. Daarom waren de uitzendingen vaak ook ongelofelijk saai. Nu zou je daar niet meer mee scoren. De beeldtaal is de afgelopen twintig jaar enorm veranderd, hand in hand met de verwachtingen van de kijker. Die is ongeduldiger, er moet wel iets gebeuren op tv.

“Daarom kwamen er in latere edities steeds extremere persoonlijkheden in het Big Brother-huis, als transgender Kelly, en werd er meer gemanipuleerd. Overal op tv trouwens. Ik denk dat er tegenwoordig geen enkel reality-programma is, waarbij de makers niets faken. En de kijker accepteert dat.

“Maar weet je wat het grappige is? In de landen die het trouwst zijn gebleven aan het originele format van ‘Big Brother’, loopt het programma het langst. Die traagheid was juist ook de kracht van het programma. Op rustige momenten voel je als kijker spanning: wat gaat er gebeuren? Die verwachting kun je heel lang oprekken.

“Natuurlijk moet dat vertrouwen uiteindelijk wel beloond worden. Als maker was het constant zoeken naar een evenwicht. Het was de kunst om die groep zodanig te beïnvloeden dat je de emoties in het huis kunt dempen als die te heftig werden en de sfeer wat op te poken als het te lang te rustig was.

“Het was een subtiel spel. Manipuleren konden we niet, ook niet in de montage, omdat we het internet als waakhond hadden. Naast de dagelijkse tv-uitzending waren de bewoners namelijk onafgebroken online te volgen.”

Deden kijkers dat daadwerkelijk?

“Nou en of. Mensen keken dag en nacht, zelfs stiekem op hun werk. Hele bedrijfssystemen liepen vast. Die livestream was het summum van voyeurisme, en een krankzinnig succes. En dat terwijl ik in eerste instantie mijn neus ophaalde voor dat hele internet. Het was een lucky shot, net als de keuze om de rode knop weg te halen. Zodra er iets in het huis gebeurde, kon de televisieredactie daarop drukken en dan ging de website op zwart. Tv wilde namelijk niet dat internet primeurs zou kapen, het was echt oorlog tussen die twee redacties. Ik voelde me in die periode als de Kofi Annan van de regiekamer.

“Als experiment haalde wij die knop weg. Wat bleek? Internet en tv versterkten elkaar. Na de wekelijkse uitzending explodeerde het internetverkeer: mensen willen weten hoe het verder gaat. En als er in het huis iets heftigs gebeurde, wilde de internetgemeenschap zien wat wij er op tv van maakten en stegen de kijkcijfers. De combinatie werkte als een vliegwiel.”

Wie was uw favoriete bewoner?

“Als karakter vond ik Ruud eruit springen. Hij is zo’n authentiek en bijzonder figuur. Maar ik had ook veel compassie met Willem. Hij had zijn vriend Ruud voorgedragen voor vertrek. Een slimme zet, hij deed wat hij moest doen om te winnen. Maar die arme ziel werd vervolgens neergezet als matennaaier, als de grootste hypocriet ter wereld. Daar heeft die buitengewoon aardige man nog lang last van gehad.”

Hoe kijkt u terug op de nazorg voor de kandidaten?

“We hebben de bewoners allerlei mogelijkheden aangeboden. Zo konden ze de psycholoog van het programma blijven bezoeken en droegen we een soort agent voor die hun zaken kon behartigen. Maar de deelnemers hebben te weinig gebruik gemaakt van die oprechte service, vind ik.

“Ze vertrouwden ons niet. In hun ogen hadden wij als makers de zakken gevuld dankzij succes dat deels ook aan hen te danken was. Ze wilden meedelen in de opbrengst van ‘Big Brother’. Een begrijpelijke emotie, maar zij hadden ook niet meegedeeld in de vijftien miljoen gulden risico aan de voorkant.

“We hebben de bewoners van tevoren en in het huis goed begeleid, vind ik. We hebben ze uitgebreid gescreend, onderzoek gedaan, er waren continu psychologen aanwezig. Altijd hebben we gezegd: mensen gaan gezond het huis in en ze moeten ook weer gezond het huis uit komen. Ook omdat ongelukken het einde van het programma zouden betekenen.

“Maar als het programma is afgelopen, houdt de verantwoordelijkheid van de makers op een gegeven moment op. Natuurlijk is het moeilijk om onbekend een huis in te gaan en er als megaster uit te komen. Op basis van wat? Van het zijn van jezelf. En nog lastiger is om die roem weer te zien wegebben. Maar zo is het leven. Dat gezegd hebbende, denk ik wel dat de industrie van ‘Big Brother’ heeft geleerd dat kandidaten nóg beter begeleid moeten worden. Voor ons was het ook de eerste keer.”

Heeft ‘Big Brother’ televisie veranderd?

“Het genre reality bestond al sinds de jaren zestig, toen al had je een documentairereeks over gewone families. Maar ‘Big Brother’ is wel de lont in het kruitvat geweest, na die eerste serie zag je een explosie van verschillende realityprogramma’s. Eerst met gewone mensen, daarna rond sterren als Adam Curry en Patricia Paay. Nu bestaan er talloze varianten, en is niet-gescripte video rondom gewone mensen een genre binnen reality zelf geworden.

“Toch hebben ‘De Bus’, ‘Utopia’ en de andere opvolgers het succes van ‘Big Brother’ nooit geëvenaard. Wij hadden simpelweg first move advantage, we waren de eerste. Natuurlijk, we hebben twee jaar in de ontwikkeling van het format gestoken, maar vooral hebben we veel geluk gehad. Net iets eerder dan de rest voelden we aan dat het concept privacy door de komst van het internet aan het veranderen was. ‘Big Brother’ kwam precies op het juiste moment, had niet eerder bedacht kunnen worden.”

Heeft ‘Big Brother’ u veranderd?

“Absoluut. Het heeft mijn leven een bepaalde kant op geduwd. Zo heb ik met mijn gezin een jaar in de VS gewoond, waar ik de eerste Amerikaanse ‘Big Brother’ heb opgezet. Plots stond ik op Hollywoodfeestjes, aan infinitypools.

“Daarna heb ik een draai gemaakt van programmamaker naar manager, als directeur van Endemol Nederland. Als maker spiegelde ik alle programma’s aan ‘Big Brother’ en ik wilde geen verzuurde, vroeger-was-alles-beter man worden. ‘Big Brother’ is zonder meer het hoogtepunt van mijn carrière. Door dat programma zit ik nu hier.”

“Of ik het jubileum ga vieren? Nee. Productiehuis Endemol Shine geeft een feest in Cannes, maar ik ben niet zo dol op die Franse stad.”

Trouw werpt in een korte serie licht op reality-tv. In de volgende aflevering: De foefjes van de reality-makers. Hoe real is de tv-werkelijkheid?

Lees ook: 

Onethisch, saai en plat: ‘Big Brother’ was tot mislukking gedoemd

Schokkend. Met de komst van ‘Big Brother’ in 1999 voorspelden pers en psychologen het einde der beschaving. Het programma, over gewone mensen die helemaal niks bijzonders deden, geldt nu als de moeder van de reality-tv.

Wat voert John de Mol toch in zijn schild?

Mediamagnaat John de Mol trekt de ene na de andere presentator weg bij zijn concurrenten. Wat voert hij in zijn schild? Een profiel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden